Muzeum Pienińskie im. Józefa Szalaya

Muzeum Pienińskie im. Józefa Szalaya jest oddziałem Muzeum Ziemi Sądeckiej w Nowym Sączu. Od 2014 roku mieści się w budynku dawnej strażnicy Straży Granicznej przy ul. Łemkowskiej w Szlachtowej koło Szczawnicy. Ekspozycja prowadzi zwiedzających szlakiem przeszłości Pienin: przedstawia ludzi, którzy mieszkali tu na długo przed powstaniem uzdrowiska, opowiada, czym była dla nich rzeka Dunajec i górskie połoniny, i wyjaśnia, dlaczego wielu z nich musiało opuścić swoje domy.

Historia muzeum zaczęła się w 1957 roku, gdy Pieniński Oddział Towarzystwa Miłośników Kultury i Sztuki Góralskiej zaczął gromadzić eksponaty. Pierwszą ekspozycję otwarto w 1959 roku w Dworku Gościnnym w Szczawnicy; w 1962 roku budynek spłonął, ale zbiory uratowano. Później muzeum przeniosło się do willi „Pałac” i stało się oddziałem muzeum okręgowego w Nowym Sączu. W 2012 roku willa wróciła do spadkobierców dawnych właścicieli, rodziny Stadnickich, więc zbiory przeniesiono do Szlachtowej, gdzie nową wystawę otwarto 23 sierpnia 2014 roku. Patronem muzeum jest Józef Szalay (1802–1876), urodzony w Drohobyczu, uznawany za twórcę uzdrowiska w Szczawnicy: budował łazienki i pensjonaty, ujmował źródła mineralne, wydał pierwszy przewodnik po Szczawnicy (1857), malował pierwsze godła szczawnickich rodów góralskich i organizował pierwsze spływy przełomem Dunajca.

Co zobaczyć

• Galeria Dunajca – na początku trasy: rzeka łącząca Czorsztyn, Sromowce, Szczawnicę i Krościenko, m.in. widoki z łodzi flisackich.
• Pieniński mikrokosmos – pogranicze kultur, wyznań i narodowości: XIII wiek, czas wznoszenia w Pieninach zamków obronnych i zakładania osad przez św. Kingę, świątynie różnych wyznań i dawne domy.
• Górale i Rusini – mieszkańców wsi pienińskich łączyła gospodarka pasterska, podobne budownictwo i strój ludowy; charakterystycznymi zajęciami były flisactwo u górali i druciarstwo u Rusinów. Osobna część dotyczy Rusi Szlachtowskiej, II wojny światowej i Akcji „Wisła”.
• Uzdrowisko Szczawnica – metody lecznicze dziewiętnastowiecznego kurortu, dawne szczawnickie wnętrza i plenery oraz goście kąpielowi, wśród których wielu wywodziło się z elit arystokratycznych, naukowych, literackich i artystycznych. Zwiedzanie kończy się nad brzegiem Dunajca, na dawnej Drodze Pienińskiej – ulubionym miejscu spacerów kuracjuszy.

Muzeum organizuje też wystawy czasowe, warsztaty haftu pienińskiego i malarstwa na szkle oraz zajęcia z archeologii, etnografii i legend Pienin.

Informacje praktyczne

Do muzeum jest około 4 km (ok. 6 minut autem) z centrum Szczawnicy, 9,2 km z centrum Krościenka i 1,7 km od Wąwozu Homole. Przy budynku znajduje się obszerny, bezpłatny parking dla samochodów osobowych i autokarów, a muzeum ma oznaczenie „Miejsce Przyjazne Rowerzystom”. Jest czynne od wtorku do niedzieli; bilet normalny kosztuje 15 zł, rodzinny 43 zł, a w niedzielę wstęp jest wolny (reszta w ramce „W skrócie”). Grupy zorganizowane mogą zamówić przewodnika. Szlachtowa to dobre miejsce wypadowe zarówno w wyższe partie Pienin, jak i w malownicze doliny, więc muzeum łatwo wpleść w dzień, gdy pogoda nie sprzyja długiej wędrówce.

W pobliżu: szlaki i szczyty

Zaledwie 150 metrów od muzeum biegnie nasz szlak Przełęcz Lesnické – Szlachtowa, a półtora kilometra dalej zaczyna się trasa Jaworki – Przełęcz Korbalowa/Stráňanské sedlo. Niedaleko, 1,8 km stąd, leży Wąwóz Homole – krótki spacer, który łatwo połączyć z wizytą w muzeum. Najbliższe szczyty to Jarmuta (794 m) i Wysoki Wierch (898 m), a w samej Szczawnicy warto przejść się parkiem zdrojowym, w którym stoi popiersie Józefa Szalaya.

Oficjalna strona: muzeum.sacz.pl

Zdjęcia: Rafał M. Socha (Azymut), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; mik Krakow, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons; Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu, oficjalna strona.