Uzdrowisko Szczawnica: pijalnia, wody i Inhalatorium

Uzdrowisko Szczawnica to przede wszystkim woda i powietrze: w dolinie Grajcarka, między Pieninami a Beskidem Sądeckim, na wysokości 430–500 m n.p.m. wypływają szczawy alkaliczno-słone, a w zabytkowym sanatorium „Inhalatorium” leczy się nimi drogi oddechowe od prawie dziewięćdziesięciu lat. Historię samego miasta, Plac Dietla i spacery opisaliśmy na osobnej stronie Szczawnica; tutaj – o tym, co interesuje kuracjusza: jakie wody spróbować, co się leczy i jakie zabiegi można wykupić bez pobytu sanatoryjnego. Uzdrowiskiem zarządza spółka Uzdrowisko Szczawnica S.A.; Szczawnica ma status uzdrowiska od 1967 roku, a już w 1924 roku uznano ją za uzdrowisko o charakterze użyteczności publicznej.

Wody mineralne i surowce naturalne

Wody szczawnickie powstają tam, gdzie piaskowce i łupki fliszu karpackiego przecięły dawne intruzje andezytowe. Wszystkie są naturalnie gazowanymi szczawami wodorowęglanowo-chlorkowo-sodowymi z jodem i borem; różnią się głównie mineralizacją. Pięć wód uzdrowisko rozlewa i podaje w pijalni:

• „Helena” – najlżejsza, 0,18%; odwiert o głębokości 30 m wykonano w 1966 roku w Parku Dolnym i nazwano na cześć księżnej Heleny Woronieckiej.
• „Jan” – 0,46%, o wyraźnie żelazistym smaku; źródło znane od 1869 roku, nazwane od imienia odkrywcy, zarządcy Górnego Zakładu Zdrojowego Jana Zielonki; leży 150 m na północ od Placu Dietla.
• „Stefan” – 0,48%, jedno z najstarszych źródeł, nazwane w 1828 roku na cześć pierwszego właściciela uzdrowiska Stefana Szalaya. Za hrabiego Adama Stadnickiego wodę tę podawano we wszystkich wagonach restauracyjnych kolei galicyjskich.
• „Józefina” – 0,59%, odkryta w 1822 roku; już w 1878 roku lekarz zdrojowy Onufry Trembecki zalecał pić ją z żętycą.
• „Józef” – najmocniejsza, 1,10%, odwiert o głębokości 26,9 m, znany od 1986 roku.

Uzdrowisko zaleca 2–3 szklanki dziennie pół godziny przed jedzeniem, jeśli lekarz nie zaleci inaczej; ze względu na zawartość boru kuracja pitna bez konsultacji nie powinna trwać dłużej niż miesiąc. W parkach stoją też zabytkowe altany zdrojów – drewniany Zdrój Waleryi z 1867 roku, wpisany do rejestru zabytków, rzeźbiona „Magdalena” i pawilon Zdroju Szymona.

Pijalnia w domu „Nad Zdrojami”

Pijalnia Wód działa przy Placu Dietla, w domu „Nad Zdrojami”, który Józef Stefan Szalay wzniósł w 1863 roku. W 2002 roku budynek spłonął, pijalnię tymczasowo przeniesiono, a w 2008 roku odbudowany dom otwarto ponownie. Można tu spróbować sześciu wód leczniczych; szklanka 200 ml kosztuje 4,60 zł (kubeczek papierowy 0,40 zł), a pięciolitrowy baniak 34 zł.

Co się leczy

Uzdrowisko specjalizuje się w dwóch grupach schorzeń. Pierwsza to układ oddechowy: przewlekłe stany zapalne nosa i gardła, schorzenia narządu głosu, alergiczne choroby dróg oddechowych i astma oskrzelowa. Druga to narząd ruchu: choroby zwyrodnieniowe stawów i kręgosłupa, choroby reumatyczne i reumatoidalne zapalenie stawów. Statut uzdrowiska wymienia wśród kierunków leczniczych także neurologię. Kurację pitną wodami szczawnickimi zaleca się również przy chorobach układu trawienia, nerek i dróg moczowych, cukrzycy, otyłości i osteoporozie, a płukanki i inhalacje – przy przewlekłych nieżytach dróg oddechowych i błony śluzowej jamy ustnej.

Głównym obiektem jest sanatorium „Inhalatorium” (Park Górny 2) w sercu Parku Górnego. Zbudował je hrabia Adam Stadnicki w latach 1934–1936 w miejscu dawnego domu zdrojowego „Zamek”. Działają tu Zakład Przyrodoleczniczy i Przychodnia Uzdrowiskowa, a specjalnością są inhalacje solankowe w celkach. Zabiegi są dostępne nie tylko dla kuracjuszy, lecz także dla turystów – ze skierowaniem albo po płatnej wizycie lekarskiej w przychodni. Przykładowe ceny: inhalacja celkowa 30 zł (dzieci 3–8 lat 21 zł), inhalacja AMSA 35 zł, kąpiel mineralna lub solankowa, borowinowa albo siarkowa po 50 zł, okład borowinowy 35 zł, krioterapia miejscowa 30 zł, kriosauna 50 zł, laser 30 zł, masaż 60 zł. Każde leczenie zleca lekarz; ta strona nie zastępuje porady medycznej.

Informacje praktyczne

Szczawnica leży kilka kilometrów od Krościenka nad Dunajcem, przez które biegnie droga Nowy Targ – Nowy Sącz; autobusy zatrzymują się przy ulicy Głównej, skąd na Plac Dietla jest kilka minut pieszo. Obok „Inhalatorium” jest płatny parking (20 zł za dobę). Na pijalnię wystarczy pół godziny, na zabiegi warto przeznaczyć pół dnia. Według uzdrowiska pijalnia jest czynna od poniedziałku do czwartku 9:00–18:00, od piątku do niedzieli 9:00–20:00.

W pobliżu: szlaki, szczyty, zabytki

Z dzielnicy zdrojowej rusza szlak Przehyba – Szczawnica Zdrój w Beskid Sądecki. Łatwiejszy spacer to wejście na Palenicę nad miastem, a półtora kilometra od centrum szumi Wodospad Zaskalnik.

Oficjalna strona: uzdrowiskoszczawnica.pl

Zdjęcia: Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Szydzio, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Adrian Tync, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.