Czuprana

Czuprana (także Cupryna) to mniejszy z dwóch szczytów masywu Jarmuty w Małych Pieninach, o wysokości 777 m. Od głównego wierzchołka – Jarmuty (794 m), położonej na wschodzie – oddziela ją przełęcz Matwijowa (763 m); oba szczyty dzieli w linii prostej tylko ok. 370 m. Czuprana leży w granicach wsi Szlachtowa w gminie Szczawnica, w powiecie nowotarskim w województwie małopolskim; do centrum Szlachtowej jest nieco ponad kilometr, do Szczawnicy i Jaworek ok. 3 km.

Stoki południowo-wschodnie opadają do doliny Palkowskiego Potoku, północne – do doliny Grajcarka. Masyw Jarmuty jest dobrze wyodrębniony: leży na północ od głównego grzbietu Małych Pienin i łączy się z Cyrhlą przez Klimontowską Przełęcz (696 m). Góra leży poza Pienińskim Parkiem Narodowym.

Jak dojść / szlaki

Na Czupranę nie prowadzą znakowane szlaki turystyczne, można jednak wejść na nią drogami leśnymi i ścieżkami ze wszystkich okolicznych miejscowości. Według OpenStreetMap w pobliżu wierzchołka biegnie nieznakowana ścieżka na Jarmutę. Najwygodniejsze punkty wyjścia to Szlachtowa i Szczawnica. Sąsiednia Jarmuta z polaną Andrzejówka na szczycie uchodzi za dobry punkt widokowy, zwłaszcza na Pasmo Radziejowej w Beskidzie Sądeckim, więc oba szczyty łatwo połączyć w jeden spacer.

Co widać ze szczytu

Czuprana jest niemal całkowicie zalesiona, więc panoramy ze szczytu nie ma. Para Czuprana – Jarmuta jest za to dobrze rozpoznawalna z daleka: od 1963 r. na Jarmucie stoi przekaźnik telewizyjny, widoczny z wielu miejsc doliny Grajcarka i z grzbietów Małych Pienin.

Przyroda i geologia

Górę porasta głównie las jodłowo-świerkowy z domieszką buka. Masyw Jarmuty należy do pienińskiego pasa skałkowego: budują go łupki, wapienie i radiolaryty wieku jurajskiego i kredowego oraz piaskowce i zlepieńce tzw. formacji jarmuckiej. Jego osobliwością jest mioceński andezyt pieniński, występujący w formie intruzji zgodnych (silli). Do lat 70. XX w. wydobywano go w kamieniołomie na północnych zboczach Czuprany; u podnóża wciąż widać pionową ścianę gołych skał. W 2016 r. znaleziono tu rzadki, chroniony mech naleźlinę skalną (Andreaea rupestris).

Sztolnie „Bania w Jarmucie”

W dolnej części wschodnich zboczy Czuprany, nad doliną Palkowskiego Potoku, zachowały się sztolnie dawnej kopalni srebra. Opowieści o tutejszych skarbach są dawne, a w XVIII w. właściciel dóbr szlachtowskich, książę Paweł Karol Sanguszko, sprowadził rzeczoznawców z Węgier i założył przedsiębiorstwo górniczo-hutnicze. W latach 1732–1739 wykuto w skale kilkadziesiąt metrów sztolni, zatrudniono górników ze Spisza i Saksonii, a w Szlachtowej zbudowano piec hutniczy. Wytop w 1739 r. się nie powiódł, ruda zawierała bardzo mało srebra i przedsięwzięcie upadło. Dziś sztolnie liczą łącznie ok. 110 m korytarzy i ok. 14 m głębokości; w 1995 r. wejście zamknięto kratami. To drugie co do wielkości zimowisko nietoperzy w polskiej części Pienin: zimuje tu do 30 osobników z 7 gatunków, najliczniej podkowiec mały. W 1997 r. Rada Gminy Szczawnica utworzyła tu użytek ekologiczny „Sztolnie na górze Jarmuta” o powierzchni 0,1 ha.

Nazwa góry pochodzi od tatarskiego słowa „czubryna” – tak nazywano pęk włosów na ciemieniu ogolonej głowy.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

To niska, zalesiona góra; bez znakowanych szlaków łatwo zabłądzić, warto mieć mapę offline. Nie wchodź do starych sztolni: są zamknięte, niebezpieczne i chronione ze względu na nietoperze. Ratownictwo – GOPR: 985 lub +48 601 100 300; numer alarmowy 112.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY 2.5; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.