Jarmuta

Jarmuta to masyw górski o wysokości 794 m w Małych Pieninach, wznoszący się nad Szczawnicą. Jest dobrze wyodrębniony od sąsiednich wzniesień i ma dwa główne wierzchołki: Jarmutę (794 m) i Czupranę (777 m), oddzielone przełęczą Matwijowa (763 m); po północno-zachodniej stronie wyróżnia się jeszcze niższa Jarmutka (690 m). Od głównego grzbietu Małych Pienin oddziela ją Przełęcz Klimontowska (696 m), a do najbliższego szczytu w tym grzbiecie – Cyrhli – jest ok. 750 m w linii prostej.

Góra leży w gminie Szczawnica w powiecie nowotarskim (województwo małopolskie), poza Pienińskim Parkiem Narodowym. Stoki północne opadają do doliny Grajcarka, południowo-zachodnie do doliny Klimontowskiego Potoku, a południowo-wschodnie do doliny Pałkowskiego Potoku. Do Szlachtowej jest ok. 1,5 km, do centrum Szczawnicy ok. 2,8 km.

Jak dojść / szlaki

Przez Jarmutę nie prowadzą znakowane szlaki PTTK. Na szczyt można wejść drogami leśnymi i ścieżkami; w OpenStreetMap oznaczona jest lokalna „Ścieżka na Jarmutę”, którą opiekuje się miejscowe stowarzyszenie. Najwygodniej podejść od Szlachtowej lub Szczawnicy. Oficjalnych czasów przejścia brak, warto więc korzystać z mapy i nawigacji. Znakowane szlaki głównego grzbietu Małych Pienin biegną w pobliżu, ale omijają Jarmutę.

Co widać ze szczytu

Masyw jest niemal całkowicie zalesiony, ale na szczycie i na północnych zboczach tuż pod nim leży polana Andrzejówka. Rozciąga się z niej dobry widok, zwłaszcza na Pasmo Radziejowej w Beskidzie Sądeckim; korzystają z niej też paralotniarze. Od 1963 r. na szczycie stoi przekaźnik telewizyjny.

Przyroda i historia

Zachodnie stoki porasta głównie buczyna karpacka z niewielką domieszką sosny, na wschodnich i północnych przeważa świerk. Przy Przełęczy Klimontowskiej niemal pod sam wierzchołek sięga pas świerczyny posadzonej na pogorzelisku. Masyw należy do pienińskiego pasa skałkowego: budują go jurajskie i kredowe łupki, wapienie i radiolaryty oraz górnokredowe piaskowce, zlepieńce i łupki tzw. formacji jarmuckiej. Szczególnie ciekawe są mioceńskie andezyty pienińskie tworzące sille; wydobywano je w kamieniołomie Malinów na północnych stokach Czuprany do lat 70. XX w.

Jarmuta ma górniczą przeszłość. Wzmianki o poszukiwaniach złota i srebra w okolicy pochodzą z XV w., ale najważniejszy był wiek XVIII. W 1732 r. książę Paweł Karol Sanguszko, właściciel dóbr szlachtowskich, powołał przedsiębiorstwo górniczo-hutnicze, zlikwidowane w 1736 r.; prace wznowił potem Andrzej Bittener, lecz nieudany wytop w 1739 r. zakończył przedsięwzięcie. Rudę wydobywano w trzech sztolniach. Najlepiej zachowana „Bania w Jarmucie” na wschodnich stokach ma dwa chodniki o długości 67 i 35 m połączone pionowym szybem. Ze względu na nietoperze w 1997 r. objęto ją ochroną jako użytek ekologiczny i nie jest dostępna dla turystów. „Wodna Bania” jest częściowo zalana, a jej zwiedzanie – niebezpieczne.

Według przekazów na szczycie stała kiedyś pogańska świątynia, a nazwa góry ma pochodzić od imienia dawnego bóstwa. Przed II wojną światową na północnych zboczach działała skocznia narciarska. W maju 2010 r. podczas powodzi na zboczu nastąpiło osuwisko.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Jarmuta to niska, zalesiona góra dostępna niemal przez cały rok, ale bez znaków łatwo zgubić się wśród dróg leśnych – warto mieć mapę offline. Nie wchodź do dawnych sztolni: są chronione, częściowo zalane i niebezpieczne. Po ulewach stoki bywają osuwiskowe, a ścieżki śliskie. Zimą na polanach leży śnieg, więc potrzebne jest odpowiednie obuwie.

Pieniny obsługuje Grupa Podhalańska GOPR (stacja w Szczawnicy): tel. 985 lub +48 601 100 300, a także 112; warto zainstalować aplikację „Ratunek”.

Ciekawostki

• W XVIII w. na Jarmucie szukano złota i srebra; rudę miano wytapiać w Szlachtowej, ale wytop z 1739 r. się nie powiódł.
• Sztolnia „Bania w Jarmucie” jest chroniona jako zimowisko nietoperzy.
• Przekaźnik na szczycie działa od 1963 r.

Zdjęcia: real name: Mariusz Rzepkowski pl.wiki: MariuszR commons: MariuszR, CC BY-SA 2.5; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; MOs810, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.