Wąwóz Homole

Wąwóz Homole to jeden z najpiękniejszych skalnych wąwozów w Polsce. Leży w Małych Pieninach, w łemkowskiej wsi Jaworki niedaleko Szczawnicy. Ma tylko około 800 m długości, ale na tym krótkim odcinku potok Kamionka przeciska się między wapiennymi ścianami o wysokości do 120 m, tworząc kaskady i rumowiska ogromnych głazów. Badacze wywodzą nazwę od ruskiego słowa „homoła”, oznaczającego coś obłego, bezrogiego, co nawiązuje do kształtu doliny. Od 1963 roku wąwóz jest krajobrazowym rezerwatem przyrody; w 2026 roku jego powierzchnię zwiększono z 58,64 do 91,16 ha. Rezerwat leży na gruntach Skarbu Państwa w zarządzie Nadleśnictwa Krościenko i nie należy do Pienińskiego Parku Narodowego.

Skały zbudowane są z wapieni jurajskich i kredowych; czerwonawy odcień niektórych ścian świadczy o zawartości żelaza. Już od XV wieku wąwóz przeszukiwali poszukiwacze skarbów, a dokument z 1529 roku wspomina opustoszały zamek „Castrum Homola”. Archeolodzy w 1988 roku rzeczywiście znaleźli tu ślady warowni bronionej przez skały i przekop z wodą, a także cegły i ceramikę z XVI wieku. Przed utworzeniem rezerwatu wypasano tu owce: ze stromego wąwozu nie mogły uciec, więc pasterze nie musieli ich pilnować. Dziś zbocza porasta jałowiec i las mieszany, a na skałach rosną rzadkie rośliny wapieniolubne; w rezerwacie stwierdzono dziewięć gatunków chronionych, m.in. cis pospolity i lilię złotogłów.

Co zobaczyć

• Skały przy wejściu — Wapiennik, grań Grzebienia, Niska Skała (70 m) i najwyższa Wysoka Skała (120 m); naprzeciwko wznosi się Prokwitowska Homola ze starymi szybami, w których dawniej szukano złota.
• Kaskady Kamionki — ścieżka kilkakrotnie przekracza potok po metalowych i drewnianych mostkach.
• Polana Dubantowska — polana z ławkami nad wąwozem i skały „Kamienne Księgi”, w których według miejscowych podań zapisano ludzkie losy aż do końca świata.
• Wysoka (1050 m) — najwyższy szczyt Pienin, na który można iść dalej tym samym zielonym szlakiem.

Informacje praktyczne

Do Jaworek z centrum Szczawnicy jest kilka kilometrów drogą lokalną; kursują tu busy. Wejście do wąwozu znajduje się tuż przy drodze na wjeździe do wsi i jest oznaczone dużą tablicą informacyjną; obok są prywatne płatne parkingi. Od wejścia prowadzi zielony szlak: spacer wąwozem do Polany Dubantowskiej to niespieszna godzina–półtorej w obie strony. Według przewodników cała trasa Jaworki — Homole — Wysoka zajmuje około 1 godz. 45 min w górę i 1 godz. 15 min z powrotem. W dolnej części ścieżka jest szeroka, wyżej robi się bardziej stroma, z drewnianymi stopniami i poręczami; po deszczu kamienie są śliskie, więc przydadzą się buty z dobrym bieżnikiem. Dla rodzin z dziećmi to jedna z najprzyjemniejszych tras w Pieninach, ale wózek dziecięcy trzeba zostawić przy wejściu.

Oficjalny portal gminy Szczawnica podaje, że wejście do wąwozu jest bezpłatne, natomiast obowiązuje zakaz wprowadzania psów. Przy wejściu stoi budka przypominająca kasę — w sezonie bywa tam punkt informacyjny. Obowiązują zasady rezerwatu: nie schodzić ze ścieżki, nie palić ognisk i nie zrywać roślin. Wąwóz jest piękny od wiosny do jesieni; najwięcej osób przychodzi latem i w weekendy. Wrócić można inną drogą — przez Bukowinki, skąd do Jaworek prowadzi droga szutrowa (około 30 minut) albo wyciąg krzesełkowy. Stan na październik 2026 roku.

W pobliżu

Najbliższe miasto to uzdrowisko Szczawnica, gdzie kończy się spływ Dunajcem. Z Wysokiej dobrze widać Trzy Korony po drugiej stronie Dunajca.

Oficjalna strona: szczawnica.pl

Zdjęcia: Marek Mróz, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; Wanda Cyculeńko, CC BY 3.0, Wikimedia Commons; Andrzej Otrębski, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Hanc Tomasz, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Krzysztof Bergier, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.