Wysokie Skałki (Wysoka)

Wysokie Skałki, zwane też Wysoką (słow. Vysoké Skalky), to szczyt o wysokości 1050 m w głównym grzbiecie Małych Pienin – najwyższy w całych Pieninach i w całym Pienińskim Pasie Skałkowym. Przebiega przez niego granica polsko-słowacka: stoki północne należą do wsi Jaworki (gmina Szczawnica, województwo małopolskie), południowe – do wsi Stráňany w powiecie Stara Lubowla w kraju preszowskim. Do Stráňan jest ze szczytu około 1,8 km, do Jaworek – ok. 3 km. Góra należy do Korony Gór Polski.

W grzbiecie Wysokie Skałki leżą między Borsuczynami (939 m), od których oddzielają je przełęcze Stachurówki i Kapralowa Wysoka, a Wisielakówką (1014 m) na wschodzie. Od południa Pieniny graniczą tu z Magurą Spiską; oddziela je Przełęcz Korbalowa (Stráňanské sedlo, 730 m), przez którą biegnie droga z Czerwonego Klasztoru do Hniezdnego. Dawne miejscowe nazwy szczytu to Pamiarky i Kiczera; pierwsza pochodzi zapewne od dawnej wieży triangulacyjnej.

Jak dojść / szlaki

• Szlak zielony z Jaworek przez Wąwóz Homole, Dubantowską Polanę i Polanę pod Wysoką – ok. 1 h 45 min, z powrotem 1 h 15 min.
• Szlak zielony z Przełęczy Korbalowej (granica na drodze z Czerwonego Klasztoru) – ok. 1 h 20 min, z powrotem 50 min.
• Szlak niebieski – Główny Szlak Pieniński grzbietem Małych Pienin ze Szczawnicy przez Szafranówkę i Durbaszkę, dalej przez Wierchliczkę i przełęcz Rozdziela na Wielki Rogacz; mija szczyt ok. 140 m na północ.

Oba zielone szlaki łączą się poniżej przełęczy Kapralowa Wysoka, skąd na wierzchołek prowadzi krótkie, ślepe odgałęzienie znakowane na niebiesko. Końcowy odcinek jest stromy: ścieżka wspina się lasem, potem metalowymi schodami z poręczami do niewielkiej galerii widokowej i kolejnymi schodami na skalną kopułę. Szczyt jest zabezpieczony barierkami.

Co widać ze szczytu

Zbocza porasta las, ponad świerki wystaje tylko skalna kopuła, dlatego widok rozciąga się z ogrodzonej galerii na wierzchołku. Widać Tatry, Babią Górę, Pasmo Radziejowej w Beskidzie Sądeckim, Magurę Spiską, Góry Lewockie i same Pieniny; źródła słowackie wymieniają też Czerchów. Na zachód grzbiet ciągnie się ku Durbaszce, a na południe opadają doliny potoków spływających do Popradu.

Przyroda i historia

Szczyt zbudowany jest z czerwonych wapieni krynoidowych. Od wschodu i południowego wschodu kopuła opada urwiskami o wysokości 5–20 m, a na zachodniej grani sterczą skałki Szurdakowa i Fidrykowa. Cała góra jest chroniona: stoki południowe, opadające do doliny Horbalowego Potoku, leżą w słowackim parku narodowym PIENAP, a na stoku północno-zachodnim w 1961 r. utworzono rezerwat Wysokie Skałki, chroniący jedyny w Pieninach fragment świerkowego boru górnoreglowego. Stwierdzono tu rzadkie w Polsce rośliny – pluskwicę europejską i ostrożeń głowacz, chronione mchy, a w 2019 r. zagrożony grzyb koronicę ozdobną. Polska część góry leży poza Pienińskim Parkiem Narodowym, obejmującym Pieniny Właściwe.

Najwyższy szczyt Pienin był znany od dawna: dokument górniczy z 1739 r., z czasów poszukiwań rud, opisuje go jako najwyższą, okrągłą górę ze skałą „jako zamek”, trudno dostępną nawet dla pieszego. Pierwsze wejście zimowe na nartach odnotowano w 1929 r. – dokonał go Marian Gotkiewicz z towarzyszami.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Szlaki są technicznie łatwe i dostępne przez cały rok, ale końcowe podejście jest strome, a metalowe schody i wapień po deszczu i zimą bywają śliskie. Trzymaj się poręczy, nie wychodź za barierki galerii i nie zostawaj na odsłoniętej kopule podczas burzy. Po stronie słowackiej obowiązują zasady parku PIENAP – tylko znakowane szlaki; to samo dotyczy polskiego rezerwatu. Granicę w strefie Schengen można przekraczać swobodnie, ale warto mieć dokument tożsamości.

Polską stronę Pienin obsługuje GOPR (Grupa Podhalańska): tel. 985 lub +48 601 100 300 oraz 112; warto zainstalować aplikację «Ratunek». Po stronie słowackiej działa Horská záchranná služba (HZS): 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Wysokie Skałki to najwyższy punkt nie tylko Pienin, lecz całego Pienińskiego Pasa Skałkowego.
• Wysokości polska i słowacka niemal się pokrywają: 1049,9 m i 1049,8 m.
• Dawna nazwa Pamiarky pochodzi zapewne od wieży triangulacyjnej, która niegdyś stała na szczycie.

Zdjęcia: Mariusz Rzepkowski (MariuszR), CC BY-SA 2.5; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Downar, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0; Grzegorz W. Tężycki, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.