Wysoki Wierch

Wysoki Wierch (słow. Šľachovky, Šlachtovský vrch) to kopulasty szczyt o wysokości 898 m w Małych Pieninach, położony na granicy polsko-słowackiej. Leży w głównym grzbiecie Małych Pienin, na południe od Jarmuty, nad doliną Leśnickiego Potoku. Jest szczytem zwornikowym: na południe odchodzi od niego grzbiet łączący Małe Pieniny z Grupą Golicy na Słowacji. W dole leżą dwie słowackie wsie – Leśnica i Wielki Lipnik – oraz polska Szlachtowa; do Wielkiego Lipnika i Szlachtowej jest ok. 2,5 km, do Jaworek ok. 3,2 km.

Polskie stoki należą do Szlachtowej (gmina Szczawnica, powiat nowotarski, województwo małopolskie), słowackie – do powiatu Stara Lubowla w kraju preszowskim.

Jak dojść / szlaki

• Niebieski szlak grzbietem Małych Pienin – od Drogi Pienińskiej przez Szafranówkę, Łaźne Skały, Cyrhlę, Wysoki Wierch, Durbaszkę, Wysoką i Wierchliczkę na przełęcz Rozdziele i Przełęcz Gromadzką w Beskidzie Sądeckim. Nie prowadzi przez sam wierzchołek, lecz trawersuje północne, polskie zbocza.
• Szlachtowa – Wysoki Wierch – Przełęcz pod Tokarnią – Wielki Lipnik (żółty): ok. 2 h, w przeciwną stronę 2:05 h. Po stronie słowackiej ścieżka z Leśnickiego Siodła biegnie zachodnim zboczem szczytu.

Na samą kopułę prowadzi krótka ścieżka przez łąki; źródła słowackie nie podają znakowanego szlaku na najwyższy punkt.

Co widać ze szczytu

Kopuła jest niemal bezleśna i ze wszystkich stron otoczona dużymi łąkami, dlatego rozciągają się z niej jedne z najładniejszych widoków w Pieninach: na Masyw Trzech Koron, Tatry, Gorce, Beskid Wyspowy, Beskid Sądecki i pobliską Grupę Golicy. Źródła słowackie dodają Magurę Spiską i Góry Lewockie. W dole widać Leśnicę, Wielki Lipnik i Szlachtową.

Przyroda i historia

Łąki na zboczach to dawne pola uprawne Łemków ze Szlachtowej, wysiedlonych w ramach Akcji „Wisła”. Obecnie prowadzi się tu kulturowy wypas owiec. Wskutek zaniechania upraw i koszenia zbocza, zwłaszcza strome po stronie słowackiej, zarastają lasem; jeśli nic się nie zmieni, szczyt straci walory widokowe. Odkrytą kopułę upodobali sobie paralotniarze i modelarze lotniczy, a zimą stoki są dobrym terenem narciarskim.

Z północnych zboczy spływa potok Krupianka (Sztolnia), dopływ Grajcarka. Na zachód od szczytu, na wysokości 865 m w grzbiecie ku Rabsztynowi, działało dawniej sezonowe przejście graniczne Szlachtowa – Wielki Lipnik.

Góra notowana jest w dokumentach z początku XIX w. jako Rabsztyński Groń; nazwę Koguci Wierch błędnie przypisywał jej Kazimierz Sosnowski, a Łemkowie ze Szlachtowej nazywali ją po prostu Groniem. Z rzadkich w Polsce roślin rosną tu storczyk drobnokwiatowy i krwawnik szczecinkolistny.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Wysoki Wierch to łatwy, trawiasty szczyt, ale wystawiony na wiatr: w niepogodę i podczas burzy jest tu nieprzyjemnie, a we mgle łatwo zgubić ścieżkę na łąkach. Latem na stokach pasą się owce – omijaj stada i nie drażnij psów pasterskich. Na samym szczycie nie ma źródła, więc wodę trzeba zabrać z doliny. Polska i Słowacja należą do strefy Schengen, granicę można przekraczać szlakami, ale warto mieć przy sobie dokument tożsamości.

Polską stronę obsługuje Grupa Podhalańska GOPR (stacja w Szczawnicy): tel. 985 lub +48 601 100 300, a także 112. Po stronie słowackiej – Horská záchranná služba HZS: 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Łemkowie ze Szlachtowej nazywali górę po prostu Groniem.
• Na łąkach Wysokiego Wierchu odbywają się pokazy modeli latających.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.