Lekwar śliwkowy

Co to jest

Lekwar — zakarpacki lekwar śliwkowy, który gotuje się bez żadnego cukru. Śliwki — głównie odmiany „węgierka”, „bystryca” lub lokalny „niemtudom” — gotuje się tak długo, że rozpuszcza się nawet skórka, a masa staje się jednorodna, bardzo gęsta i ciemna, prawie czarna, o zapachu suszonej śliwki. W zależności od odmiany lekwar może być słodszy lub kwaśniejszy.

Lekwar przechowuje się latami, więc jedzono go przez cały rok: po prostu smarowany na domowym chlebie z herbatą lub mlekiem, w hombowcach, palačinkach, ciastach i roladach. Dodawano go nawet do domowej kiełbasy-piknicy oraz do potraw mięsnych.

Tradycja gotowania lekwaru najlepiej zachowała się w węgierskich wsiach Zakarpacia, chociaż znana jest w całym regionie — od nizin po góry. W 2022 roku do Krajowego rejestru niematerialnego dziedzictwa kulturowego wpisano nie sam produkt, a „tradycję przygotowania i kulturę spożycia” — wspólną rodzinną pracę wokół kotła.

Lekwar — jeden z nielicznych karpackich produktów, oficjalnie uznanych za element dziedzictwa.

Historia i nazwa

Lekwar w Zakarpaciu znany jest od początku XIX wieku, kiedy w gospodarstwach chłopskich zaczęły się rozwijać sady owocowe, a śliwki rosły prawie w każdym podwórku. Nazwa pochodzi od węgierskiego lekvár — „powidła, dżem”.

Lekwar trafił także do ludowych przysłów: „wpadł w lekwar” mówi się o osobie, która zniknęła lub ugrzęzła w pracy, a „ciągnie się jak lekwar na mrozie” — o powolnych ludziach. Do 2019 roku w wiosce Hecza na Berehowszczyźnie, gdzie kompaktowo mieszka węgierska społeczność, odbywał się festiwal lekwaru.

Niematerialne dziedzictwo Ukrainy. Element Krajowego wykazu niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy: Сливовий леквар – традиція приготування та культура споживання на Закарпатті (nr 050н.к.с., наказ Мінкульту № 269 від 25.07.2022). Źródła

Skład i alergeny

Śliwkiśliwki bez pestekOdmiany «węgierka», «bystryca», «niemtudom» — do lekvaru, gombowców i śliwowicy.

Smalectrochę — posmarować ścianki kotła, opcjonalnieWytopiony smalec wieprzowy do smażenia draniki i hurki.

Zawiera alergeny: żadnego z 14 głównych alergenów w tradycyjnym przepisie
Dieta: wegańskie · bez glutenu · bez obróbki cieplnej

Skład tradycyjnego przepisu; każda gospodyni i każde miejsce może robić to inaczej — pytaj przy zamówieniu. Nie gwarantujemy braku alergenów ani ich śladów.

Jak się wytwarza

Śliwki trzęsie się na rozłożonym płótnie, myje i wyjmuje pestki — zazwyczaj zajmują się tym kobiety i dzieci. W tym czasie mężczyźni ustawiają w ogrodzie sersamę (z węgierskiego — „przyrząd”): piec z dużym miedzianym kotłem i mieszadłem. Ściany kotła tradycyjnie smaruje się smalcem, aby pierwsza porcja się nie przykleiła.

Śliwki gotuje się na otwartym ogniu, nieprzerwanie mieszając, aż masa zgęstnieje. W zależności od ilości śliwek trwa to od ośmiu godzin do półtorej doby. Im gęstszy lekwar, tym lepszy jest uważany. Gotowy lekwar rozkłada się w dzbankach i piecze w piecu, aż powstanie skórka, a następnie przykrywa się płótnem i przechowuje w spiżarni lub na strychu przez kilka lat.

Gdzie się ją je

Obszar jest przybliżony, wyznaczony według źródeł poniżej. Danie przyrządza się też poza nim, a granice regionów etnograficznych są płynne.

Według opisu elementu NKS — wioski Bene, Hecza, Botar i inne miejscowości w obwodzie zakarpackim; tradycja najlepiej zachowała się w węgierskich wsiach Berehowszczyzny. Obszar przybliżony.

Kiedy się je

Okazje: Zbiory · Festiwale · Na co dzień

W tradycji

Gotowanie lekwaru to jesienne wydarzenie, które gromadzi całą rodzinę i sąsiadów: ktoś trzęsie śliwki, ktoś czyści, ktoś godzinami miesza. Dziś w Zakarpaciu publiczne gotowanie lekwaru odbywa się również w celach charytatywnych.

Częste pytania