Wyżnica

Rejon wyżnicki · Obwód czerniowiecki

Nazwa centrum dzielnicy Bukowina budzi wiele kontrowersji. To tutaj zaczynają się Karpaty, a w XII wieku za panowania księcia Jarosława Osmomysła zbudowano twierdzę. Była otoczona wieżami z wartownikami na straży. W 1259 r. wojska mongolsko-tatarskie pod dowództwem Burundaja przybyły do Bukowiny i zniszczyły wszystkie fortyfikacje, w tym miasto na Czeremoszu (Wysznyci). Ocalała jedna wieża, która nadała osadzie nową nazwę. Legendy głoszą, że Wysznica pochodzi od drzewa wiśniowego, którego jest tu pod dostatkiem; od wozu i wagi, które kojarzą się z handlem; od wysokości, stąd Wysznica, Woznica, Waznica, Weznica, Wysznija.

Ludność (według ostatniego spisu powszechnego) - 4949 osób. Odległość do miasta Czerniowce wynosi 68 km. Tradycyjne rzemiosło ludowe: rzeźba w drewnie, wyroby z drewna i metalu, hafty, kucie metali. Wysznica - centrum rejonu wysznickiego, położone na granicy obwodów czerniowieckiego i iwanofrankowskiego, nad rzekami Czeremosz i Wiszenka, w dorzeczu Wysznicy, 70 km od centrum obwodu. Z populacją wynoszącą 4000 osób (stan na początek 2016 r.), pomimo statusu miejskiego, Wysznica jest mniejsza niż miasto Berehomet, miasto Waszkiwce i kilka wiosek w obwodzie wysznickim. Narodowy Park Przyrody Vyzhnytsia znajduje się niedaleko miasta (budynek administracyjny znajduje się w Berehomet).

Obiekty ochrony przyrody: CheremoshIchthyological Reserve (częściowo), Dwa platany (pomnik przyrody), Cork Tree (pomnik przyrody), Vyzhnytsia Mineral (pomnik przyrody), Vyzhnytsia Park.

W XVIII wieku Wysznica była jedną z najbardziej zaludnionych osad na Bukowinie. Oprócz Ukraińców mieszkali tu Ormianie i Żydzi. Ci ostatni zajmowali się rzemiosłem i handlem, a w 1767 r. mołdawski właściciel wydał przywilej na prawo do miasta handlowego. Kiedy monarchia austriacka doszła do władzy pod koniec XVIII wieku, nastąpiły znaczące zmiany. Pańszczyzna została zastąpiona pańszczyzną, rozpoczął się rozpad społeczności wiejskiej, założono prawosławną fundację religijną, rozpoczęto spływ drewna rzeką Czeremosz, zezwolono na import alkoholu, wprowadzono nowe podatki, wprowadzono sadzenie ziemniaków, sadzono ogrody, budowano kościoły i szkoły. Ucisk miejscowej ludności doprowadził do pisania skarg, udziału w ruchu opryszków kierowanym przez Myrona Sztoliuka (1817-1830) i powstania chłopskiego kierowanego przez austriackiego posła Lukiana Kobyłeckiego w 1848 r., które doprowadziło do zniesienia pańszczyzny i wielu obowiązków pańskich.

Wielki wkład w rozwój Wyżyn wnieśli austriacki poseł Mykoła Wasylko i burmistrz Mark Vogel na początku XX w. Przed I wojną światową udało im się zorganizować budowę elektrowni, szpitala, kanalizacji, bursy dla gimnazjalistów, gimnazjum, szkoły tokarstwa, rzeźbiarstwa i metaloplastyki (obecnie Wyższa Szkoła Sztuki Użytkowej), szkoły, utwardzonych dróg i stacji kolejowej. Ciekawy był skład etniczny miasta w 1900 r.: mieszkało tu 199 Ukraińców, 3977 Żydów oraz 270 Polaków i Niemców. To właśnie z tym regionem wiąże się 7 lat życia jasnowidza, jednego z założycieli religijnego ruchu chasydyzmu, Baal Szem Towa. To tutaj Besht otrzymał inspirację do wielkich czynów, które są dziś kontynuowane przez tysiące chasydzkich wspólnot religijnych w wielu krajach. W wiosce Vyzhentsi, niedaleko Vyzhnytsia, zachowała się jego łaźnia, a Żydzi z USA, Austrii, Węgier, Izraela, Szwajcarii i innych krajów przyjeżdżają nad górską rzekę po życiodajną wodę. W Wyżnicy istniała szkoła rabinów (kapłanów) i 11 synagog. W 1902 r. odbył się kongres chasydów, w którym wzięło udział wielu przedstawicieli narodowości żydowskiej z wielu krajów.

Wysznica jest miejscem narodzin słynnego zespołu wokalnego Smerichka, którego soliści Nazariy Yaremchuk i Vasyl Zinkevych po raz pierwszy wykonali "Czerwoną Rutę". W mieście znajduje się muzeum-osiedle N. Jaremczuka.

Nie wiadomo dokładnie, kiedy założono Wysznicę. Według jednej z wersji, miasto zostało po raz pierwszy wspomniane w kronikach jako miasto nad Czeremoszem w 1158 roku. Według innych źródeł, pierwsza wzmianka o mieście znajduje się w mołdawskiej kronice z 1501 roku. W latach 1514-1574 miasto znajdowało się pod panowaniem Turków. Do 1774 r. Wysznica była częścią Księstwa Mołdawii, a następnie - Monarchii Habsburgów (od 1804 r. - Cesarstwa Austriackiego, od 1867 r. - Austro-Węgier). Vyzhnytsia rozwinęła się jako osada handlowa, ściśle związana z górskimi i nizinnymi regionami Bukowiny i słynęła z dobrych tradycji targowych. Osada otrzymała status placu targowego w 1767 roku. Pod koniec XVIII wieku, wraz z początkiem rozwoju przemysłu drzewnego, Wysznica stała się ważnym punktem handlu drewnem. Po uregulowaniu koryta Czeremoszu (1790-1812) drewno i opał spławiano do Czerniowiec, a stamtąd polną drogą przez Bojany do Besarabii i na Podole. Większość mieszkańców zajmowała się handlem i rzemiosłem. Brutalny wyzysk i samowola urzędników i grandów spowodowały masowe protesty i niepokoje wśród mas. Ludność gór powstała w walce antyfeudalnej. W latach 1817-1830 oddział opryszków pod dowództwem Myrona Sztoliuka działał w pobliżu Wysznicy. W latach 1848-1849 chłopi z Wyżyny wzięli udział w ruchu antyfeudalnym kierowanym przez Łukiana Kobylicę. W 1855 r. Wysznica stała się centrum powiatu. Miasto bardzo ucierpiało podczas I wojny światowej. Wieś Równa została włączona do miasta - obecnie jest to zachodnia część miasta, oddzielona rzeką Wyżenką.

Architektura

Kościół św. Dymitra (XIX w.);
Kościół św. Mikołaja (koniec XIX w.);
Piotra i Pawła (XIX w.);
Synagoga (XIX w.);
Dworzec kolejowy w Wyżynach, z czasów austriackich;
Ratusz (budynek rady miejskiej, początek XX w.);
Dom Moskwy-Gołoty (ul. Myr 13).
Zabytki: Łukian Kobyłecki i tablica pamiątkowa Iwana Mykołajczuka (na budynku kina im. Tarasa Szewczenki).

Muzea

Muzeum-państwo Nazarija Jaremczuka w miejscowej szkole z internatem (ul. Myr);
Muzeum poety Mykoły Marfijowycza;
Muzeum Wyższej Szkoły Sztuki Stosowanej im. W. Szczerbaka (ul. Ukraińska 76).

Vyzhnytsia (węg. Wiznitz, rum. Vijnita, ang. Viznits) - miasto, centrum obwodu czerniowieckiego, na prawym bukowińskim brzegu Czeremoszu, 56 km od Czerniowiec. Nie wiadomo na pewno, kiedy Wiżnice zostały założone. Według jednej z wersji, miasto jako osada nad Czeremoszem zostało po raz pierwszy wspomniane w kronikach w 1158 roku. Według innej, pierwsza wzmianka o mieście znajduje się w mołdawskiej kronice z 1501 roku. Po podboju księstwa mołdawskiego przez Portę Osmańską, w latach 1514-1574 było ono pod panowaniem Turków. Następnie, w księstwie mołdawskim, które było wasalem Turcji, aż do 1774 r., społeczność żydowska Wyżyna była częścią Imperium Tureckiego.

Społeczność żydowska w Wyżnicy znana jest od XVII wieku. W 1767 r. Wysznica otrzymała przywilej organizowania jarmarków i prawo magdeburskie. W 1774 r., wraz z całą Bukowiną, miasto stało się częścią Cesarstwa Austriackiego. W tym czasie w Wyżynach mieszkało 56 rodzin żydowskich (191 osób), a w 1776 r. już 108 rodzin (208 osób). W 1855 r. Wysznica stała się centrum powiatu i typowym sztetlem. W 1880 r. mieszkało tu 3 795 Żydów na 4 165 mieszkańców (91,9%). W 1918 r. miasto zajęły wojska rumuńskie, a w 1940 r., przed okupacją sowiecką, mieszkało w nim 5 000 Żydów.

W 1768 r. w Wyszyńcach istniała hebra kadisza. W 1777 r. zbudowano synagogę, a w 1789 r. - Wielką Bożnicę, główną synagogę chasydzkiej dynastii z Wyżyna, w której modlili się głównie szanowani kupcy. Później zbudowano inne synagogi: "Rabbi Leibele" dla chasydów z Sadhorod, "Itzig Fraenkl" dla handlarzy drewnem, "Vordere Bet Midrash" dla furmanów i zwykłych ludzi, "Verkhniy Bet Midrash", "Hevra Tehelim" i "Nova Vyzhnytsia". Zachował się cmentarz żydowski we wsi Chernohuzy niedaleko Wysznicy.

Wiadomo, że rabin Yisrael ben Eliezer Baal Shem Tov Besht (1698-1760), założyciel chasydyzmu, spędził siedem lat swojego życia w pobliżu Wyżnicy na początku XVIII wieku, gdzie założył mykwę.

W 1888 r. w Wyżynach było 8 synagog. Wśród Żydów Wyżyny byli chasydzi Sadigur i Boyansky. W połowie XIX wieku liczba ludności żydowskiej w Wyżynach gwałtownie wzrosła dzięki imigrantom z Rosji i Mołdawii, których przyciągnęła przeprowadzka do Wyżyn w 1854 r. Menachema-Mendla Hagera (1830-1885), który założył dynastię cadyków z Wyżyn.

Do 1918 r. prawie wszyscy urzędnicy państwowi w Wyszycach byli Żydami, w tym burmistrz i członkowie władz lokalnych; do 1938 r. burmistrz Wyszyc również był Żydem. W 1918 r. w Wyżnicy założono jesziwę.

5 lipca 1941 r. do miasta wkroczyły oddziały rumuńskie, dokonując pogromu i rozstrzeliwując 20 Żydów. W sierpniu 1941 r. 2800 Żydów wysłano do obozów zagłady.

W latach 90. XX w. w Wyżnie mieszkały 3 rodziny żydowskie.

Dynastia chasydzka została założona przez Menachema Mendla ben Chaima Hagera (1830-1884), który kierował społecznością w Wyżynach od 1854 roku. Stał się znany wśród chasydów jako cudotwórca. Jego najstarszy syn Baruch (zmarł w 1893 r.) był cadykiem w tym samym mieście przez osiem lat. Siedmiu z dziewięciu synów i trzech zięciów Barucha było chasydzkimi rabinami w różnych społecznościach.

W Wyżnicy zastąpił go jego syn Izrael (zmarł w 1938 r.), który był bardzo popularny i miał tysiące zwolenników. W 1915 r. przeniósł się na Węgry, a w 1922 r. jego miejsce zajął syn Eliezer (1891-1946, Jerozolima).