Radziejowa

Radziejowa to najwyższy szczyt Beskidu Sądeckiego o wysokości 1266 m, należący do Korony Gór Polski. Znajduje się w głównym grzbiecie Pasma Radziejowej, pomiędzy Wielkim Rogaczem, od którego oddziela ją przełęcz Żłobki, a Złomistym Wierchem Południowym za Przełęczą Długą; przed Przełęczą Długą wznosi się jeszcze niewybitna Mała Radziejowa (1207 m). Na Radziejowej główny grzbiet skręca na południe, na północny wschód odbiega boczny grzbiet kulminujący w Jaworzynie Wielkiej, a na północ – niewielki grzbiet Magorzycy. Głównym grzbietem biegnie granica między Jaworkami (powiat nowotarski) a Roztoką Ryterską (powiat nowosądecki). Nazwa pochodzi zapewne od osoby o nazwisku lub przydomku Radziej.

Góra zbudowana jest z piaskowców i łupków warstw magurskich; na stokach zachodnich, południowych i północno-wschodnich występują rozległe strefy koluwiów – glin i rumoszu skalnego. Wierzchołek i stoki są niemal całkowicie zalesione. Swój początek mają tu potoki Czarna Woda, Mokry Potok, Mała Roztoka, Potok pod Dudłą i Potok Bański.

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt prowadzi czerwony Główny Szlak Beskidzki, pokrywający się tu z Międzynarodowym Górskim Szlakiem Przyjaźni Eisenach–Budapeszt i europejskim szlakiem E3. Według polskiej Wikipedii:

• z Przehyby – ok. 1 h 30 min (z powrotem 1 h 15 min);
• z Wielkiego Rogacza – ok. 35 min;
• z Rytra przez Wielki Rogacz – ok. 4 h 10 min (w dół 3 h 20 min).

Czerwonym szlakiem można też dojść granią z Krościenka nad Dunajcem przez Złomisty Wierch lub z Jaworek przez Wielki Rogacz; szlak niebieski przez Złomisty Wierch prowadzi ze Szczawnicy i z Rytra.

Co widać ze szczytu

Las zasłania widoki, dlatego na szczycie stoi wieża widokowa. Pierwszą, drewnianą, o wysokości ok. 20 m oddano w 2006 r.; w 2010 r. poważnie uszkodził ją prawdopodobnie piorun, a 15 listopada 2017 r. wyłączono ją z użytku z powodu spróchnienia konstrukcji. W 2019 r. zbudowano, a w 2020 r. udostępniono nową, bezpieczniejszą wieżę. Roztacza się z niej panorama na wszystkie strony: przy dobrych warunkach widać Beskidy Orawskie, Pieniny, Magurę Spiską, Tatry Wysokie i Niżne, Góry Stolickie, Wołowskie i Lewockie, Czergów i Pogórze Lubowelskie.

Przyroda i historia

Na północnym stoku znajduje się rezerwat przyrody Baniska z jaskinią Bania w Radziejowej i małym osuwiskowym jeziorkiem Młaka; w pobliżu jest miejsce zwane Ołtarz z niewielką wychodnią skalną. Dużą osobliwością jest jedyne w Polsce stanowisko pierwiosnka omączonego – na niewielkiej polanie na wysokości 800 m, odkryte w 1959 r. i wielokrotnie potwierdzane. Na południowym stoku, w pobliżu rozejścia dróg, bije wydajne źródło okresowe zwane lokalnie Smocze Gardło. Szczyt leży w Popradzkim Parku Krajobrazowym.

Dawniej na szczycie stała drewniana wieża triangulacyjna. W czasie okupacji Niemcy umieścili na niej urządzenia geodezyjne, a obsługa z kilku żołnierzy mieszkała w gajówce na polanie Młaki; jesienią 1943 r. przepędzili ich, a aparaturę zniszczyli partyzanci ze szczawnickiej placówki AK pod dowództwem por. Krystyna Więckowskiego „Zawiszy”. Oprócz wieży na szczycie stoją pomnik 1000-lecia Polski i betonowy obelisk.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Radziejowa jest dostępna przez cały rok, ale grzbiet jest długi i zalesiony: zimą zalega tu głęboki śnieg, a we mgle łatwo pomylić drogę na rozstajach. W rezerwacie Baniska nie schodź ze znakowanych ścieżek. Wieża widokowa jest wystawiona na wiatr – nie wchodź na nią podczas burzy. W razie wypadku dzwoń do GOPR: 985 lub +48 601 100 300, albo na 112.

Ciekawostki

• Dokładna wysokość według polskiej Wikipedii to 1266,5 m; na starszych mapach podawano 1262 m.
• Wraz z budową nowej wieży wyznaczono ścieżkę przyrodniczą „Rogasiowy Szlak” w dolinie Roztoki Małej.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY 2.5; The Last V8 at Polish Wikipedia, CC BY-SA 2.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Photos / Zdjęcia: Jerzy Opioła Captions / Napisy: ŁukaszWu, CC BY 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.