Giewont

Giewont to masyw górski w Tatrach Zachodnich o wysokości 1895 m n.p.m., górujący nad Zakopanem. Jego główny wierzchołek, Wielki Giewont, jest zazwyczaj uznawany za najwyższy szczyt Tatr Zachodnich położony w całości w Polsce (wyższa Twarda Kopa w Czerwonych Wierchach ma zbyt małą wybitność). Masyw ma około 2,7 km długości i składa się z trzech części: Wielkiego Giewontu (1895 m), Małego Giewontu i Długiego Giewontu (1868 m). Północna ściana Wielkiego Giewontu o wysokości około 600 m jest świetnie widoczna z Zakopanego, do którego centrum jest w linii prostej około 5,5 km; do Kuźnic około 4 km. Sylwetka góry przypominająca leżącego rycerza jest symbolem Zakopanego i całego Podhala, a 15-metrowy żelazny krzyż na szczycie — celem pielgrzymek.

Jak dojść / szlaki

Wszystkie szlaki schodzą się w rejonie Kondrackiej Przełęczy pod południowymi stokami, skąd na szczyt prowadzi odcinek niebieski (czasy według polskiej Wikipedii, na podstawie mapy):

• Niebieskim z Kuźnic przez Kalatówki, Dolinę Kondratową (obok schroniska na Hali Kondratowej) i Kondracką Przełęcz — około 2:55 h w górę, 2:15 h w dół.
• Czerwonym z Doliny Strążyskiej przez Polanę Strążyską i Przełęcz w Grzybowcu na Wyżnią Kondracką Przełęcz, dalej niebieskim — około 3 h do przełęczy i jeszcze 15 min na szczyt (w dół 2:20 h i 10 min). Odcinek Przełęcz w Grzybowcu – Wyżnia Kondracka Przełęcz jest zamknięty od 1 grudnia do 15 maja, a jesienią 2026 roku trwał na nim remont.
• Żółtym z Gronika przez Dolinę Małej Łąki na Kondracką Przełęcz — około 2:45 h, dalej niebieskim jeszcze około 30 min (w dół 2:05 h i 20 min).

Do Wyżniej Kondrackiej Przełęczy trasa nie ma większych trudności technicznych. Ostatni odcinek pod wierzchołkiem jest bardziej stromy i ubezpieczony łańcuchami; wokół kopuły szczytowej obowiązuje ruch jednokierunkowy, przeciwnie do ruchu wskazówek zegara (patrząc z dołu, w górę idzie się z prawej strony). W sezonie przy dobrej pogodzie tworzą się tu długie kolejki.

Co widać ze szczytu

Giewont jest najdalej wysuniętą na północ częścią tego fragmentu Tatr, więc na północy u stóp leży Zakopane i Kotlina Podhalańska. Na południe biegnie grań ku Kopie Kondrackiej i Czerwonym Wierchom, na południowym wschodzie widać Dolinę Kondratową i Kasprowy Wierch, a dalej na wschodzie skaliste Tatry Wysokie.

Przyroda i historia

Masyw budują głównie wapienie i dolomity triasu, jury i kredy — jedynie na Kondrackiej Przełęczy odsłaniają się gnejsy, będące zakończeniem wyspy krystalicznej ciągnącej się od Kasprowego Wierchu. Warstwy zapadają niemal pionowo, pod kątem około 80° na północ, a w niższych partiach północnych zboczy występują liczne amonity. Wapienne podłoże sprzyja bogatej florze — rosną tu rzadkie w Polsce gatunki, m.in. ostrołódka polna i szarota Hoppego. W ścianach Giewontu zimują kozice; to jedno z niewielu miejsc w polskich Tatrach, gdzie mogą przetrwać zimę. Północne ściany leżą w obszarze ochrony ścisłej, dlatego wspinaczka jest tu zabroniona.

Najstarsze dokumenty z XVI wieku wspominają o kopalni miedzi „Gyewant”. Pochodzenie nazwy nie zostało ostatecznie wyjaśnione: wywodzi się ją od niemieckiego Gewand („grupa skał”) albo, według Mariusza Zaruskiego, od góralskiego nazwiska Giewont. Pierwszego odnotowanego wejścia dokonali w 1830 roku Franciszek Herbich i Aleksander Zawadzki, pierwszego zimowego — Mariusz Zaruski w 1904 roku. W 1901 roku na szczycie stanął 15-metrowy stalowy krzyż; w 2007 roku wpisano go do rejestru zabytków województwa małopolskiego. Według legendy pod Giewontem śpią rycerze, którzy obudzą się, gdy Polsce będzie grozić niebezpieczeństwo — w ścianach masywu jest zresztą wiele jaskiń, m.in. Jaskinia Śpiących Rycerzy. Mieszkańcy Zakopanego wyznaczali niegdyś południe według słońca nad Szczerbą między Wielkim a Długim Giewontem.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Giewont jest bardzo niebezpieczny podczas burzy: metalowy krzyż i łańcuchy przyciągają pioruny. 22 sierpnia 2019 roku pioruny uderzyły w kopułę szczytową — zginęły cztery osoby, w tym dwoje dzieci, a ponad sto zostało rannych. Sprawdź prognozę i wyjdź wcześnie, by zejść przed popołudniem. Drugim znanym zagrożeniem jest Żleb Kirkora opadający z Giewonckiej Przełęczy: do 2003 roku zginęło w nim ponad 20 turystów, którzy zboczyli ze szlaku, by skrócić sobie zejście. Zimą kopuła pokrywa się lodem — potrzebne są raki i doświadczenie.

• Wstęp do Tatrzańskiego Parku Narodowego jest płatny (od 2025 roku bilet normalny 11 zł, ulgowy 5,50 zł).
• Od 1 marca do 30 listopada wszystkie szlaki parku są zamknięte od zmierzchu do świtu, od 1 grudnia do końca lutego — w godzinach 22:00–5:00.
• Wolno chodzić tylko szlakami; psy i drony są zakazane. Do Kuźnic nie można wjechać prywatnym samochodem.
• Numery alarmowe: TOPR 985 lub +48 601 100 300 oraz 112. Aktualne warunki podaje codzienny komunikat turystyczny TPN.

Ciekawostki

• Profil „śpiącego rycerza” najlepiej widać od północy: Długi Giewont to jego tułów, a trzy występy Wielkiego Giewontu — broda, nos i brwi.
• Giewont pojawił się na pieczęci Zakopanego już w 1875 roku.
• W 1982 roku, w stanie wojennym, na krzyżu zawisł transparent „Solidarności”.

Zdjęcia: Cybularny, CC0; Cybularny, CC0; Andrzej Otrębski, CC BY-SA 4.0; Marek Mróz, CC BY 4.0; Cybularny, CC0; opioła Jerzy, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.