Świstak alpejski

Opis

W Karpatach świstaka alpejskiego reprezentuje odrębny podgatunek — świstak tatrzański (Marmota marmota latirostris). Jest on endemitem Tatr i żyje tylko po polskiej i słowackiej stronie grzbietu. W Ukraińskich Karpatach nie ma naturalnej populacji świstaka, więc widząc tutaj "świstaka" na zdjęciu z połoniny, warto się zastanowić: najprawdopodobniej zdjęcie zostało zrobione w Tatrach lub w Alpach.

Świstaki osiedlają się w koloniach na alpejskich łąkach i kamienistych stokach, głównie na wysokości 1500–2000 m; najniższe nory znaleziono na wysokości około 1350 m. Powyżej 2300 m gleba jest zbyt cienka, aby kopać. Niewielka, odrębna grupa żyje także w Niskich Tatrach, ale jej pochodzenie jest dyskusyjne: tam w XIX wieku wypuszczano świstaki alpejskie.

To masywny gryzoń o długości 45–65 cm z ogonem 13–17 cm. Wiosną dorosłe osobniki ważą około trzech kilogramów, a do jesieni przybierają na wadze ponad 6 kg, z czego ponad dwa to tłuszcz. Jest on potrzebny na bardzo długą hibernację: świstaki chowają się w norach pod koniec września — na początku października i budzą się dopiero pod koniec kwietnia lub w maju, przesypiając średnio 215 dni. Okres godowy trwa w maju, a młode, najczęściej dwoje-trójka, rodzą się w norze w czerwcu. Kolonia zawsze jest czujna: zauważając drapieżnika lub człowieka, świstak wydaje przenikliwy świst, a wszystkie natychmiast chowają się pod ziemię. Największymi wrogami świstaków są orzeł przedni i lis. Kolonia składa się z kilku rodzin, które zimują razem w wspólnej komorze, ogrzewając się nawzajem: tak łatwiej przetrwać długą zimę bez jedzenia.

Latem świstaki są aktywne w ciągu dnia: rano wychodzą na kamienie, aby się ogrzać, a potem pasą się, jedząc trawę, kwiaty i korzenie. Nory są letnie, płytkie, i zimowe — głębsze, z ocieploną komorą, wejście do której zwierzęta na zimę zatykają trawą i ziemią. Przy wejściach często widać wydeptane miejsca i kupki świeżej ziemi.

Świstak tatrzański jest jednym z najrzadszych ssaków w Polsce: liczy się tam tylko 150–200 osobników, a w całych Tatrach — mniej niż tysiąc. Jest pod ścisłą ochroną, w UE — w załącznikach II (gatunek priorytetowy) i IV Dyrektywy siedliskowej. Obserwuj świstaki tylko ze szlaków parków narodowych i nie karm ich: jedzenie ludzkie szkodzi zwierzętom, a nawyk żebrania czyni je łatwym łupem.

Ten gatunek nie żyje dziś w ukraińskich Karpatach — można go zobaczyć w innych krajach karpackich.

Gdzie w Karpatach

Mapa pokazuje, gdzie gatunek odnotowali przyrodnicy (GBIF, rekordy na licencjach CC0 i CC BY), a nie wszystkie miejsca, w których żyje. Ukraińskie Karpaty są słabiej zbadane, więc puste miejsce nie oznacza, że gatunku tam nie ma.

Kraje

Słowacja · Polska · Rumunia · Węgry

Pasma

Niżne Tatry, Tatry Wysokie, Tatry Zachodnie, Fogarasze

Piętra roślinności

Piętro subalpejskie (1600–1900 m) · Piętro alpejskie (powyżej 1900 m)

Kiedy zobaczyć

Na podstawie obserwacji przyrodników w Karpatach (iNaturalist, research grade): im ciemniejsza komórka, tym częściej gatunek widuje się w danym miesiącu.

Ochrona i zasady

Naturalnej populacji w Ukrainie nie ma. Świstak tatrzański jest pod ścisłą ochroną w Polsce i Słowacji; w UE — załączniki II (gatunek priorytetowy) i IV Dyrektywy siedliskowej.

Czerwona księga Ukrainy

Częste pytania