Kozica północna

Opis

Kozica, czyli sarny, to prawdziwy symbol wysokich Karpat, ale szczerze mówiąc: w Ukraińskich Karpatach dziś jej nie ma. Do XIX wieku kozice żyły także na terenach Ukrainy, w szczególności na Bukowinie; w muzeach, w tym w Czerniowcach, przechowywane są trofea myśliwskie stamtąd. Teraz, aby zobaczyć kozicę w dzikiej przyrodzie, trzeba jechać do sąsiadów — do Polski, Słowacji czy Rumunii.

W Tatrach po polskiej i słowackiej stronie żyje odrębny podgatunek tatrzański. Chronią go Tatrzański Park Narodowy (TANAP) w Słowacji oraz Tatrzański Park Narodowy (TPN) w Polsce. Jeszcze jeden, karpacki podgatunek, opisany z Rumunii, żyje na skalistych grzbietach Południowych i Wschodnich Karpat — w górach Fegeraș, Retezat, Piatra Craiului, Rodna.

To niewielkie, smukłe zwierzę: długość ciała 102–140 cm, w kłębie 65–86 cm, waga 15–45 kg. Obie płci mają czarne rogi, zakrzywione na końcach. Latem futro jest rudo-brązowe, zimą — ciemno-brązowe, prawie czarne, a na jasnej twarzy z każdej strony ciągnie się ciemna smuga przez oko. W czasie rui u samców za rogami nabrzmiewają gruczoły zapachowe. Kozice żyją w małych stadach i doskonale czują się na urwiskach, gdzie człowiek ledwie się utrzymuje.

W Tatrach i Rumunskich Karpatach kozice najczęściej widuje się wcześnie rano na skalistych zboczach i osypiskach nad górną granicą lasu. Najlepiej obserwować przez lornetkę ze ścieżki: nie schodźcie z trasy, nie podchodźcie bliżej i nie spędzajcie zwierząt w górę — one i tak żyją na granicy możliwości. Ruja u kozic odbywa się późną jesienią, gdy zbocza są już pokryte śniegiem, a młode, najczęściej jedno, pojawiają się pod koniec wiosny. Już kilka godzin po narodzinach koźlę pewnie idzie za matką kamienistymi stopniami. Wyczuwając niebezpieczeństwo, kozica wydaje ostry gwizd przez nos, a całe stado natychmiast zrywa się z miejsca. Zimą stada schodzą niżej, do granicy lasu, gdzie łatwiej znaleźć pokarm pod śniegiem.

Podgatunek tatrzański w UE jest ściśle chroniony (załączniki II i IV Dyrektywy o siedliskach, gatunek priorytetowy), a gatunek ogólnie znajduje się w załączniku V. Na Ukrainie kozicy nie ma, więc nie ma jej także w obowiązującym wykazie Czerwonej Księgi Ukrainy.

Ten gatunek nie żyje dziś w ukraińskich Karpatach — można go zobaczyć w innych krajach karpackich.

Gdzie w Karpatach

Mapa pokazuje, gdzie gatunek odnotowali przyrodnicy (GBIF, rekordy na licencjach CC0 i CC BY), a nie wszystkie miejsca, w których żyje. Ukraińskie Karpaty są słabiej zbadane, więc puste miejsce nie oznacza, że gatunku tam nie ma.

Kraje

Słowacja · Rumunia · Polska

Pasma

Niżne Tatry, Tatry Wysokie, Tatry Zachodnie, Fogarasze, Góry Godeanu i Ţarcu, Bucegi

Piętra roślinności

Piętro subalpejskie (1600–1900 m) · Piętro alpejskie (powyżej 1900 m)

Kiedy zobaczyć

Na podstawie obserwacji przyrodników w Karpatach (iNaturalist, research grade): im ciemniejsza komórka, tym częściej gatunek widuje się w danym miesiącu.

Ochrona i zasady

Na Ukrainie gatunek nie występuje. Podgatunek tatrzański jest ściśle chroniony w Polsce i Słowacji (załączniki II i IV Dyrektywy o siedliskach, gatunek priorytetowy).

Czerwona księga Ukrainy

Częste pytania