Wdżar

Wdżar to szczyt o wysokości 767 m nad Kluszkowcami w gminie Czorsztyn w województwie małopolskim. Leży w grzbiecie łączącym Lubań w Gorcach z Pieninami, między przełęczami Drzyślawa i Snozka, tuż nad północnym brzegiem Jeziora Czorsztyńskiego. W regionalizacji Jerzego Kondrackiego Wdżar należy do północnej strefy przejściowej Pienin, ale część geografów zalicza go do Gorców, dlatego opisują go zarówno przewodniki po Pieninach, jak i po Gorcach. Częściowo bezleśna, wyrazista kopuła jest charakterystycznym elementem krajobrazu.

Nazwa jest trudna do wymówienia, stąd wiele jej form: Wzor, Wżar, Wżary, Żar, Zdżar, Zżar, a na mapie z 1861 r. – Wzory. Jej pochodzenie nie zostało wyjaśnione.

Jak dojść / szlaki

Wdżar leży tuż przy drodze wojewódzkiej nr 969, co czyni go jednym z najłatwiej dostępnych szczytów okolicy:

• niebieski szlak przełęcz Snozka – Wdżar – Lubań: ok. 2 h 40 min na Lubań, w dół ok. 2 h;
• ścieżka dydaktyczna z Kluszkowiec przez Wąwóz Papieski na szczyt – ok. 30 min; udostępnia też dawne kamieniołomy Tylka i Lisi Łom.

Na szczyt można też wjechać z Kluszkowiec wyciągiem krzesełkowym ośrodka Czorsztyn-Ski.

Co widać ze szczytu

Z Wdżaru roztacza się szeroka panorama: na południowy wschód – Beskid Sądecki, Pieniny Właściwe i Małe Pieniny; na południe i południowy zachód – Pieniny Spiskie, Magura Spiska, Tatry, Podhale i Orawa, a dalej Beskid Żywiecki. Na północy wznosi się masyw Lubania w Gorcach, a w dole lśni Jezioro Czorsztyńskie.

Przyroda i historia

Wdżar jest szczególnie ciekawy pod względem geologicznym. To jedno z kilku miejsc w okolicy, obok Jarmuty i Bryjarki, gdzie występuje magmowa skała wulkaniczna – andezyt pieniński. Pierwotnie były tu wyłącznie osady fliszowe – piaskowce i łupki formacji szczawnickiej płaszczowiny magurskiej – ale w miocenie dwukrotnie wdzierała się w nie magma, tworząc ponad sto drobnych intruzji andezytów starszych i trzy intruzje andezytów młodszych. Górę bada się naukowo od ponad stu lat. Często reklamuje się ją jako wygasły wulkan, jednak nie ma naukowych dowodów na to, że był tu wulkan.

Na stokach znajdują się trzy nieczynne kamieniołomy: Snozka od południa oraz Tylka i Lisi Łom od północnego zachodu. Andezyt wydobywano już w latach 1873–1877 na budowę drogi Czorsztyn – przełęcz Snozka, a na większą skalę od 1928 r. do lat 70.; robiono z niego słupki graniczne, okładziny, krawężniki i schody. Kamieniołom Snozka – długi na 150 m, ze ścianami do 40 m – najlepiej nadaje się do obserwacji geologicznych; dziś to teren prywatny, z którego korzystają wspinacze.

Nieco na południe od szczytu stoją niewysokie, ostrokrawędziste baszty i stoły skalne – typowa forma wietrzenia andezytu. Na dwóch skałkach oznaczonych czerwoną farbą występują unikatowe anomalie magnetyczne: igła kompasu potrafi wychylić się nawet do położenia odwróconego. Ich geneza jest dyskusyjna – paleomagnetyzm albo uderzenia pioruna. Dzięki andezytom na Wdżarze znajduje się jedyne w Polsce stanowisko rozrzutki brunatnej, paproci związanej wyłącznie z podłożem andezytowym.

Wdżar jest jednym z oficjalnych startowisk paralotniarzy, szczególnie dobrym do lotów termicznych. Trenował tu jeden z pierwszych polskich paralotniarzy, Józef Gigoń z Nowego Targu, który ustanowił tu polskie rekordy: w 1977 r. wzniesienia nad poziom startu (1160 m), a w 1980 r. czasu lotu (8 h 20 min). Na samym szczycie stoi rzeźba smoka zakutego w łańcuch – Smocze Gniazdo.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Wdżar leży poza Pienińskim i Gorczańskim Parkiem Narodowym. Jest dostępny przez cały rok, ale zimą jego stoki zajmują trasy narciarskie – piesi powinni trzymać się z dala od tras i wyciągów. Przy dawnych kamieniołomach zachowaj ostrożność: ściany mają do 40 m wysokości, a kamieniołom Snozka to teren prywatny. Pomocy w górach udziela GOPR: 985 lub +48 601 100 300, a także numer alarmowy 112.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Derbeth, CC BY 4.0; Magda.adgaM, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Zubiro, CC BY-SA 4.0; Paweł Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.