Veľký Milič (Nagy-Milic)

Veľký Milič (węg. Nagy-Milic) to szczyt o wysokości 895 m leżący dokładnie na granicy słowacko-węgierskiej, ok. 14 km na południowy wschód od Koszyc. Dla Słowacji to szczyt Gór Slańskich nad wsią Slanská Huta, dla Węgier – najwyższy szczyt Gór Zemplińskich (38. co do wysokości góra kraju), w pobliżu najdalej na północ wysuniętego punktu Węgier nad wsią Füzér. Oba pasma należą do jednego wulkanicznego łańcucha Gór Tokajsko-Slańskich, przecinanego tu przez granicę. Milič jest też działem wodnym i granicą językową, na której stykają się obszary języka węgierskiego i słowackiego.

Geologicznie Milič to «wulkan-ruina», jak mówią węgierscy geolodzy: zerodowana pozostałość dawnego ogromnego wulkanu, który eksplodował. Partie grzbietowe są kamieniste, stoki – zwłaszcza południowe – strome, a cały wierzchołek porasta zwarty las, więc widoku z niego nie ma. Nazwę wywodzi się od słowiańskiego imienia osobowego od «miły»; dokument z 1270 r. wspomina «Mylychkw», zapewne «kamień Miliča».

Na szczycie

Obok kamienia granicznego stoi wysoki betonowy obelisk geodezyjny z okresu międzywojennego, tablica słowackiej ścieżki dydaktycznej Slanská Huta – Veľký Milič o florze tych gór, stół z ławami i tablica dawnego turystycznego przejścia granicznego Slanec – Füzér. Przejście dla pieszych otwarto w 2006 r., a po wejściu obu krajów do strefy Schengen granicę można tu przekraczać swobodnie. Dawna drewniana wieża widokowa na samym szczycie znalazła się w pasie granicznym i zawaliła się w latach 70.

Jak dojść / szlaki

• Ze Słowacji: szlak zielony granicznym grzbietem od rozdroża Čatorňa lub od przełęczy Veľký Milič; na przełęcz prowadzi szlak żółty z Malej Márovki i z przełęczy Malý Milič. Najłatwiej wejść ze wsi Slanská Huta.
• Z Węgier: przez szczyt biegnie 27. etap Krajowego Szlaku Niebieskiego (Országos Kéktúra) Hollóháza – Nagy-Milic – Füzér; na szczycie jest punkt pieczątkowy. Kiedyś Milic był wschodnim końcem tego szlaku i właśnie stąd w 1979 r. wyruszyła ekipa legendarnego węgierskiego serialu «Półtora miliona kroków po Węgrzech» pod wodzą Pála Rockenbauera.
• Przebiegają tu też międzynarodowe szlaki Via Carpatica Vulcanica i Via Slovakia.

Widoki

Najlepsza panorama roztacza się z wieży widokowej Károlyi na sąsiednim wierzchołku Kis-Milic, ok. 500 m od głównego: wieża ma 16,8 m wysokości, a taras widokowy – 11 m. Widać z niej Góry Slańskie i Zemplińskie, Kotlinę Koszycką, Nizinę Wschodniosłowacką, Wyhorlat, Góry Wołowskie, a wyjątkowo Tatry. Źródła węgierskie dodają, że przy dobrej pogodzie widać ukraińskie Karpaty i rumuński Gutin.

Przyroda

Na wschód od szczytu leży narodowy rezerwat przyrody Veľký Milič, utworzony w 1967 r. na ok. 68 ha: chroni lasy na skałach wulkanicznych południowej części Gór Slańskich i ważne lęgowiska ptaków drapieżnych. Północna część masywu należy do pomnika przyrody Miličská skala – oryginalnej wychodni skalnej ok. 250 m od szczytu. Na zachodnich stokach bierze początek potok Trebeľa, wschodnie odwadniane są do Roňavy w zlewni Bodrogu.

Bezpieczeństwo

Las jest tu gęsty i odludny, a telefon może przełączyć się na sieć węgierską. W razie wypadku dzwoń pod 112, który działa w obu krajach; na Słowacji także Horská záchranná služba (HZS): 18 300 (+421 18 300).

Zdjęcia: MVDr. Samuel Pačenovský, CC BY-SA 4.0; SamuT, CC BY 3.0; Derzsi Elekes Andor, CC BY-SA 3.0; MVDr. Samuel Pačenovský, CC BY-SA 4.0; Nyulasi Zsolt, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.