Zbiornik Ružín na Hornadzie

Ružín to zbiornik zaporowy na rzece Hornad w głębokiej, krętej dolinie gór Čierna hora, północno-wschodniej części Rudaw Słowackich, kilkanaście kilometrów na północny zachód od Koszyc. Nazwano go od zatopionej wsi Ružín; składa się z dwóch stopni: głównego zbiornika Ružín I (ok. 3,9 km², 45,3 mln m³, cofka ok. 14 km, szerokość 50–150 m) i dolnego zbiornika wyrównawczego Ružín II. Oprócz Hornadu wpadają do niego Hnilec, Belá i wiele potoków. Brzegi są w większości skaliste i strome, porośnięte lasami liściastymi; z wody widać szczyty Šľuchta (781 m), Bujanov (757 m), Bradlo (618 m) i Holica (641 m), a najbardziej efektowna jest wapienna skała Sivec (781 m), wznosząca się ok. 430 m nad lustrem wody.

Zespół zbudowano w latach 1963–1970, a jego część energetyczną w pełni uruchomiono w 1973 roku. Narzutowa zapora Ružín I ma 64 m wysokości — najwyższa na Słowacji — koronę długości 330 m i maksymalną głębokość 54 m przy zaporze; maksymalny poziom wody to 327 m n.p.m. Pod zaporą działa elektrownia z dwiema odwracalnymi turbinami Francisa o łącznej mocy 60 MW. Niższy stopień Ružín II ma betonową zaporę wysokości 27 m i powierzchnię 65 ha. Głównym zadaniem systemu jest dostarczanie wody przemysłowi Koszyc, wyrównywanie przepływów Hornadu, produkcja energii i częściowa ochrona przeciwpowodziowa; zbiornik służy też rekreacji. Całkowicie lub częściowo zatopiono wsie Ružín, Košické Hámre, Malý Folkmar, Rolová Huta oraz części Margecian i Jakloviec. Przez zbiornik przerzucony jest kolejowy wiadukt Ružín.

Co zobaczyć i co robić

• Sivec — wapienna skała nad zaporą w narodowym rezerwacie przyrody o tej samej nazwie: ze szczytu widać Ružín I i II, Branisko, Čergov, a nawet Tatry Wysokie.
• Kajak i kanadyjka: ciche meandry koło osady Kozinec, skaliste brzegi i wysepki; żeglarstwo i windsurfing są dozwolone na całej powierzchni poza strefami narciarstwa wodnego i kąpieli.
• Jesienne barwy lasów liściastych na stromych stokach i zimowy lód na wodzie.
• Wiadukt Ružín — most kolejowy nad wodą, efektowny z łodzi.

Jak dojechać i dojść

Samochodem do zbiornika dojeżdża się od północnego zachodu przez Margecany i Jaklovce (gdzie Hnilec uchodzi do Hornadu), od południa przez Košicką Belą i Veľký Folkmar, od wschodu przez Malą Lodinę. Koleją — do stacji Margecany, Margecany-zastávka (Rolová Huta) i Malá Lodina; jest też przystanek Ružín. Od mostu nad zbiornikiem prowadzi trasa Nováčany – Zbiornik Ružín, most, a na Sivec Ružín – Sivec (żółtym szlakiem od przystanku Ružín przez rozdroże Priehyba pod Sivcom). Spacer brzegiem nie wymaga sprzętu, natomiast wejście na Sivec to już prawdziwe podejście lasem i skałami.

Sezon i bezpieczeństwo

Zbiornik jest dostępny przez cały rok; najlepszy sezon na pływanie łodzią to wiosna–jesień. Zgodnie z przepisami żeglugi na Ružínie I jednostki z silnikami spalinowymi są zakazane poza dwoma odcinkami po 1 km dla narciarstwa wodnego (przy moście kolejowym w Margecanach i przy Kozincu); skutery wodne i ślizg są zakazane od 18:00 do 10:00; przy przystaniach nie wolno łowić ryb; a w strefie 300 m od korony zapory oraz przy maksymalnym i minimalnym poziomie wody (328 i 298 m) żegluga jest zakazana. Nie wpływaj łodzią do stref kąpieli. Uważaj na stromych, skalistych brzegach. Numer ratowników górskich — 18 300, numer alarmowy — 112. Stan na październik 2026.

W pobliżu

W górę Hnilca leży zbiornik Palcmanská Maša w Słowackim Raju; na północnym zachodzie — Zamek Spiski, na północy — Zamek Szarysz koło Preszowa.

Zdjęcia: Hladac, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.