Połonina Heryszaska

Połonina Heryszaska (także Hereszaska, Heraszaska) to wysokogórskie łąki w środkowej części Świdowca, między szczytami Wielki Koteł (1770 m) i Dohiaska (1761 m) w rejonie rachowskim obwodu zakarpackiego. To jedna z najwyżej położonych połonin masywu: pastwiska leżą mniej więcej na wysokości 1450–1700 m, a granią nad połoniną biegnie główna ścieżka grzbietu Świdowca.

Nazwa Heryszaska przylgnęła jednocześnie do trzech obiektów — połoniny, szczytu 1762 m na północ od jeziora i samego polodowcowego jeziora Hereszaska (Dohiaska). W wykazach obiektów chronionych jezioro figuruje właśnie „na połoninie Hereszaska”, a w OpenStreetMap podpis połoniny stoi na południowo-zachodnich stokach Wielkiego Kotła, około 2,5 km na wschód od jeziora. Heryszaską nazywa się więc szeroki pas łąk od jeziora do Kotła. Przychodzi się tu dla widoków, największego jeziora Świdowca i klasycznego trawersu grzbietu.

Co zobaczysz

Z grani nad połoniną widać prawie cały Świdowiec: na południowym wschodzie skaliste Żandarmy i Bliźnice, na północnym zachodzie Trojaskę i Tatarukę, a w dole głębokie kotły polodowcowe. Pod Dohiaską leży kocioł z jeziorem Hereszaska (1577 m) — największym w Świdowcu: około 125 × 110 m, powierzchnia 1,2–1,35 ha, głębokość do 1,2 m. Zasila je głównie woda z topniejącego śniegu, więc jest zimna nawet latem; wypływa z niego rzeka Kosowska, płynąca na południe, ku Kosowskiej Polanie. Na południowym stoku Dohiaski rozciąga się uroczysko połonina Wedeneska, a na północ od Wielkiego Kotła, w innym kotle, leży jezioro Worożeska.

Łąki są tu subalpejskie — trawy i borówczyska. W pobliżu szczytu Heryszaska rośnie przewiercień jaskrowaty (Bupleurum ranunculoides) z Czerwonej Księgi Ukrainy, a latem wśród borówek kwitną niebieskie goryczki. Nawet w połowie czerwca przy jeziorze może leżeć firn i płaty śniegu.

Pasterze, koliby i ser

Źródła nie opisują osobnej koliby z serowarnią na samej Heryszasce. Bydło na stokach Świdowca turyści widują regularnie — krowy pasą się na przykład na stokach sąsiedniego Stihu — a pasterskie stany z serem są niżej, na południowych grzbietach bocznych masywu, jak połonina Urda. Czy tego lata wypasa się zwierzęta na samej Heryszasce — nie wiadomo; jeśli spotkasz stado, obejdź je i trzymaj się z dala od psów.

Historia i legendy

Zamieszanie z nazwami jest dawne: w jednych źródłach szczyt 1762 m nazywa się Heryszaską, w innych zalicza się go do masywu Dohiaski, a jezioro ma co najmniej cztery nazwy — Hereszaska, Heraszaska, Dohiaska i Oraty. Od 1984 roku jezioro jest hydrologicznym pomnikiem przyrody o znaczeniu lokalnym (decyzja Zakarpackiego Obwodowego Komitetu Wykonawczego nr 253 z 23 października 1984 roku), a za jego ochronę odpowiada rada wiejska Kosowskiej Polany. Polska tradycja geograficzna nazywa Wielki Koteł także Tatulską; odchodzi od niego na północny wschód grzbiet z połoniną Tatul.

Szlaki

• Główny grzbiet Świdowca biegnie granią nad połoniną — od Stihu przez Kraczuniaskę i Wielki Koteł do Dohiaski i Trojaski. To czerwono znakowany Zakarpacki Szlak Turystyczny; na szczycie Heryszaski stoi drogowskaz: do Trojaski 2 km (około godziny), do Tempy 11 km, do Ust-Czornej 25 km (około 11,5 godziny). Na naszej stronie: Kwasy — Bliźnica — Stih — Wielki Koteł — Dohiaska — Drahobrat — Jasinia, Czarna Cisa — Drahobrat — jeziora Worożeska, Dohiaska, Apszyniec — Kwasy, Czarna Cisa — Dohiaska — Wielki Koteł — Bliźnica — Kwasy, Drahobrat — Stih — Wielki Koteł — Ungariaska — Tempa — Krasna.
• Jasinia — jezioro Dohiaska: około 20 km i 7 godzin w jedną stronę, przez grzbiet Tatulski i Wielki Koteł, około 1100 m podejścia. Trasa jednodniowa dla dobrze przygotowanych.
• Czarna Cisa — Kwasy w 3 dni: nocleg przy jeziorze Worożeska, dalej przez szczyt Worożeska, połoninę Heryszaską, Stih i Bliźnice.
• Pełny trawers Ust-Czorna — Jasinia: 51,5 km, około 19 godzin marszu; znaki czerwone, odbicie na Drahobrat oznaczone na zielono.

Najprostsza opcja dla tych, którzy nie chodzą daleko, to Drahobrat: z Jasini prowadzi tam górska droga, a dalej do jeziora Hereszaska latem jeżdżą terenówki (turyści często filmują takie wyprawy). Koleiny samochodów już głęboko porozcinały łąki, więc ostatnie kilometry lepiej przejść pieszo.

Dojazd

Najbliższa stacja kolejowa to Jasinia na linii Iwano-Frankiwsk — Rachów. Z Jasini górska droga prowadzi na Drahobrat (około 10 km pieszo lub terenówką), skąd ścieżka wychodzi na Stih i grań. Druga możliwość to wieś Czarna Cisa i podejście przez połoninę Tatul i jezioro Worożeska. Od południa, z Kosowskiej Polany, na połoninę prowadzą drogi polne wzdłuż Kosowskiej — to długa droga, którą jeżdżą głównie miejscowe terenówki.

Kiedy jechać i pogoda

Sezon trwa od końca czerwca do końca września. Do połowy czerwca na grani i przy jeziorze leży śnieg, w lipcu i sierpniu bujnie rosną trawy i dojrzewają borówki, we wrześniu połonina robi się złotoruda. W weekendy przy jeziorze Hereszaska bywa bardzo tłoczno, więc dla ciszy lepiej przyjechać w tygodniu. Latem po południu często zdarzają się burze, a mgła potrafi zakryć grań w kilka minut.

Woda, schronienia i nocleg

Pod Wielkim Kotłem jest kilka źródeł — najbliższe 150–400 m od połoniny (źródło pod Wielkim Kotłem, kolejne źródło w pobliżu). Wody z jeziora nie warto pić: jest płytkie i zarasta. Namioty rozbija się przy jeziorach Hereszaska i Worożeska oraz na płaskich miejscach połoniny; na samej Heryszasce nie ma chatek ani schronów. Najbliższe noclegi są na Drahobracie, w Jasini i w Czarnej Cisie.

Bezpieczeństwo

• Grań Świdowca jest odsłonięta: w czasie burzy schodź z grzbietu i nie stój przy metalowych drogowskazach i krzyżach.
• We mgle łatwo zabłądzić: oznakowanie miejscami jest rzadkie, więc miej mapę offline.
• Przy bydle i psach pasterskich obchodź stado, nie biegnij i wołaj pasterza.
• Jezioro jest pomnikiem przyrody: nie myj w nim naczyń i zabieraj śmieci ze sobą.
• Nie jeździj po łąkach poza drogami — to niszczy rzadkie rośliny.
• W nagłym wypadku dzwoń pod 112 lub 103 — pomoże górska służba poszukiwawczo-ratownicza DSNS.

Co mówią turyści

• Widok na kocioł z jeziorem pod Dohiaską uchodzi za jeden z najpiękniejszych w Świdowcu, zwłaszcza z grani nad jeziorem.
• W sezonie przy jeziorze jest tłoczno: w weekendy stoją tu dziesiątki namiotów, a odwiedzający skarżą się na śmieci.
• Łąki wokół Drahobratu i jezior są poorane koleinami terenówek, dlatego wielu radzi iść pieszo zamiast jechać na „jeep tour”.
• Nawet w połowie czerwca przy jeziorze leży dużo śniegu, więc na początku sezonu zabierz nieprzemakalne buty.
• Jezioro płycieje i zarasta rzęsą — odwiedzający apelują, by o nie dbać.
• Oznakowanie na grzbiecie jest nierówne: drogowskazy stoją głównie na szczytach.

Połoniny i szczyty w okolicy

• Jezioro Hereszaska (Dohiaska) — największe jezioro Świdowca, w kotle pod Dohiaską.
• Wielki Koteł (1770 m) — szczyt tuż nad połoniną.
• Dohiaska — sąsiedni szczyt na zachodzie, z połoniną Wedeneską na południowym stoku.
• Połonina Worożeska i jezioro Worożeska — na północnych stokach Kotła.
• Połonina Apszyniec — dalej na północny zachód, przy jeziorach Apszyniec.
• Połonina Tatul — na grzbiecie schodzącym od Kotła ku Czarnej Cisie.
• Stih i połonina Urda — na południowy wschód, w stronę Bliźnic.

Zdjęcia: Каїра Федір, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Taras r, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Yuttary, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Петро Малофій, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Daniel Baránek, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.