Połonina Brebeneska

Połonina Brebeneska to wysokogórska połonina na południowo-zachodniej, zakarpackiej stronie głównego grzbietu Czarnohory, między szczytami Brebeneskuł (2035 m) i Hutyn Tomnatyk (2016 m). Leży na wysokości ok. 1800–1830 m w rejonie rachowskim obwodu zakarpackiego, w górnej części kotła polodowcowego, na dnie którego lśni jezioro Brebeneskuł — najwyżej położone jezioro Ukrainy. Cały ten teren należy do czarnohorskiego masywu ochronnego Karpackiego Rezerwatu Biosfery.

Nazwy „Połonina Brebeneska” używa się głównie na mapach i w podpisach zdjęć; turyści częściej mówią po prostu „pod Brebeneskułem”. Przychodzi się tu dla dzikiego, alpejskiego krajobrazu: kamiennych ścian kotła, małego stawku na samej połoninie, niebieskiego oka jeziora w dole i panoramy południowych pasm Karpat.

Co zobaczysz

Połonina to falista trawiasta terasa nad jeziorem. Leży na niej niewielki stawek, w którym przy bezwietrznej pogodzie odbijają się stoki Hutyna Tomnatyka. Stąd dobrze widać całą czaszę kotła z jeziorem Brebeneskuł, stromy grzbiet Brebeneskułu i Rebr, a na południu dalekie góry Zakarpacia. Dookoła — łąki subalpejskie, rumowiska i zarośla kosodrzewiny oraz jałowca. W piętrze alpejskim Czarnohory rośnie różanecznik, a sam masyw słynie z rzadkich roślin: występuje tu ok. 30 gatunków wpisanych do Czerwonej Księgi Ukrainy.

Latem stoki są zielone, pod koniec sierpnia i we wrześniu trawa staje się złotorudawa. Płaty śniegu w kotle często leżą do końca maja, a w niektóre lata nawet do czerwca. Nie znaleźliśmy danych o współczesnym wypasie na tej połoninie: leży ona w strefie ochronnej, a kolibę pasterską z serownią turyści spotykają zwykle niżej — na trasach od strony Rachowa przez Połoninę Łemską.

Historia i legendy

Główny grzbiet Czarnohory od dawna był działem wodnym i granicą między Galicją a Zakarpaciem. Nazwę jeziora i sąsiedniego szczytu tłumaczy się różnie: od rumuńskiego słowa oznaczającego barwinek albo od huculskiej „berbenicy” — drewnianego naczynia. Miejscowi nazywają jezioro „Niebieskim Okiem Karpat”. Pierwsze badania naukowe jeziora przeprowadzono w 1964 roku; miało ono wtedy jeszcze odpływ powierzchniowy. Dziś woda przesącza się przez kamienny próg na wschodzie i daje początek potokowi Brebeneskuł w dorzeczu Cisy.

Szlaki

Połonina Brebeneska to miejsce tylko dla przygotowanych turystów: nie ma tu łatwego dojazdu ani krótkiego spaceru. Wszystkie drogi są długie, z dużym przewyższeniem i częściowo nieznakowane.

• Z głównego grzbietu: wzdłuż grzbietu Czarnohory biegną czerwone znaki; z przełęczy między Brebeneskułem a Hutynem Tomnatykiem na połoninę i nad jezioro prowadzi krótkie, ale strome zejście. Na naszej stronie jest ślad Pop Iwan Czarnohorski — jezioro Brebeneskuł (8,5 km) i trasa Połonina Wesnarka — Pop Iwan — Dzembronia — jezioro Brebeneskuł (13,2 km).
• Od bazy Zaroślak: przez jezioro Niesamowite i Rebra — nasza trasa Zaroślak — Niesamowite — Rebra — jezioro Brebeneskuł — Łuhy (27,7 km, częściowo bez znaków).
• Z Bystrzca: jednodniowa wycieczka przez Gadżynę i Szpyci nad jezioro i z powrotem — ok. 20 km i 10–12 godzin marszu.
• Od strony zakarpackiej: ze wsi Łuhy długim podejściem doliną albo z Rachowa przez Bohdan i Połoninę Łemską.
• Wielodniowe przejście Czarnohory z Dzembroni do Kwasów (lub odwrotnie, 3–5 dni) prowadzi tuż obok.

Dojazd

Najpopularniejsze punkty startowe to baza Zaroślak (droga z Worochty), Bystrzec i Dzembronia po stronie iwanofrankiwskiej albo Łuhy i Bohdan koło Rachowa po stronie zakarpackiej. Do Worochty, Jasini i Rachowa kursują pociągi, dalej — autobusy, marszrutki lub taksówki. Z każdego punktu startowego na połoninę idzie się cały dzień.

Kiedy jechać i pogoda

Najlepszy czas to okres od lipca do połowy września. Do końca maja lub czerwca w kotle leży śnieg. Pogoda na grzbiecie zmienia się bardzo szybko: latem często zdarzają się burze, mgły i silny wiatr. Słońce wcześnie chowa się za grzbietem, więc wieczorem nad jeziorem szybko robi się zimno, a noce są chłodne nawet w lipcu. Zimą to lawiniasty teren wysokogórski — tylko dla doświadczonych.

Woda, schronienia i nocleg

Nie zaleca się picia wody z jeziora: może wywołać rozstrój żołądka. Pod Brebeneskułem i Hutynem Tomnatykiem są źródła — na przykład źródło pod Brebeneskułem i źródło pod Hutynem Tomnatykiem. Kąpiel w jeziorze to zły pomysł: woda nie nagrzewa się powyżej 15 °C i może wywołać skurcze. Najbliższe schronienie to schron pod Menczułem, ok. półtora kilometra dalej. Nad jeziorem często rozbija się namioty, ale to rezerwat o delikatnej przyrodzie: sprawdź zasady pobytu w Karpackim Rezerwacie Biosfery, nie pal ognisk z kosodrzewiny i zabieraj wszystkie śmieci.

Bezpieczeństwo

• Reżim przygraniczny. W 2024 roku Państwowa Służba Graniczna Ukrainy czasowo ograniczyła dostęp do kilku szczytów Czarnohory, w tym Brebeneskułu. Przed wyjściem sprawdź aktualne zasady i tryb uzyskania zezwolenia u pograniczników, miej paszport, a mężczyźni — dokumenty wojskowe.
• Na wejście do rezerwatu może być potrzebna przepustka — sprawdź w administracji Karpackiego Rezerwatu Biosfery.
• Na otwartym terenie wysokogórskim w czasie burzy jak najszybciej schodź z grzbietów.
• Zejścia do kotła są strome i kamieniste, po deszczu śliskie; we mgle trzymaj się śladu.
• Miej ciepłe ubranie, kurtkę przeciwdeszczową i zapas jedzenia: do najbliższej wsi jest kilka godzin marszu.
• W razie wypadku dzwoń pod 112 lub 103; górska służba poszukiwawczo-ratownicza DSNS działa całą dobę.

Co mówią turyści

• Widoki nazywa się niesamowitymi, a trudną drogę — w pełni wartą wysiłku.
• W słoneczny dzień woda w jeziorze wydaje się intensywnie niebieska lub szmaragdowa — stąd „Niebieskie Oko Karpat”.
• Śnieg w kotle często utrzymuje się do końca wiosny, więc w maju i na początku czerwca warto mieć ciepłe ubranie i liczyć się z płatami śniegu.
• Wieczorem nad jeziorem szybko robi się zimno: potrzebny jest dobry śpiwór.
• Turyści skarżą się na śmieci i ślady ognisk nad jeziorem i apelują o znoszenie odpadków.
• Jednodniowa wycieczka z Bystrzca nad jezioro i z powrotem zajmuje 10–12 godzin — rozłóż siły.

Połoniny i szczyty w okolicy

• Jezioro Brebeneskuł (1801 m) — najwyżej położone jezioro Ukrainy, tuż pod połoniną.
• Brebeneskuł (2035 m) i Hutyn Tomnatyk (2016 m) — szczyty nad kotłem.
• Rebra (2001 m) i Menczuł (1998 m) — sąsiedzi na głównym grzbiecie.
• Pop Iwan Czarnohorski (2028 m) z obserwatorium „Biały Słoń”.
• Jezioro Niesamowite — inne polodowcowe jezioro Czarnohory.
• Połonina Gadżyna i Połonina Maryszewska — na trasach z Bystrzca.
• Połonina Smotrec — nad Dzembronią, na drugim końcu grzbietu.

Zdjęcia: Nata Mostova, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Zysko serhii, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Valentin Lupul, CC BY 3.0, Wikimedia Commons; Haidamac, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.