Serowarnia monasteru Opieki Matki Bożej, Rakoszyno

Rakoszyno to duża wieś kilka kilometrów od Mukaczewa, przez którą biegnie ruchliwa trasa Kijów–Czop. Właśnie tu, na terenie męskiego monasteru Opieki Matki Bożej (Świato-Pokrowskiego), działa serowarnia, o której na Zakarpaciu mówi się od ponad dziesięciu lat. Przy drodze stoi drogowskaz do „włoskich serów”, a mały sklepik przy serowarni stał się stałym przystankiem dla tych, którzy jadą do Mukaczewa lub na granicę i chcą przywieźć do domu coś naprawdę zakarpackiego.

Jak powstała klasztorna serowarnia

Pomysł wyszedł od przełożonego monasteru, archimandryty Mitrofana. Klasztor prowadzi własne gospodarstwo w sąsiedniej wsi Ruske, gdzie hoduje krowy karpackiej rasy brunatnej, owce i kozy. Gdy mleka zaczęło być więcej, niż potrzebowali bracia, postanowiono przerabiać je na ser. Zabrano się do tego solidnie: doświadczeni serowarzy z Włoch przez miesiąc szkolili mnichów i nowicjuszy, a nowoczesny sprzęt pomógł kupić włoski restaurator mieszkający w Użhorodzie. Pierwsze partie pojawiły się około 2012–2013 roku i od tego czasu asortyment stale rośnie.

Czego spróbować i co kupić

Według lokalnej prasy i regionalnego „Szlaku Serowego Zakarpacia” serowarnia wytwarza około czternastu gatunków sera, które dzielą się na dwie rodziny:

• Włoskie sery z mleka krowiego — mozzarella, scamorza, mucchina i ricotta. Szczególnie chwalona jest ricotta z orzechami, delikatna i lekko słodka.
• Zakarpackie sery owcze — budz, bryndza i wurda robione tradycyjną metodą połonińską, a także ser w stylu greckim, podobny do fety.
• Kozi „Monastyrski” — ser sezonowy, wytwarzany tylko jesienią.
• „Szymon” — twardy, lekko słodkawy ser, duma serowarni, nazwany na cześć przełożonego.

Nie stosuje się chemicznych konserwantów, aromat nadają zioła, m.in. hyzop. Oprócz serów w sklepiku bywały miód, wino i kiełbasy z klasztornego gospodarstwa. Asortyment zależy od pory roku i ilości mleka, więc nie wszystko, co widać na zdjęciach, zawsze będzie na półce.

Włoska szkoła na karpackim mleku

Zakarpacie ma dawną tradycję serowarską: budz i bryndzę od wieków robi się na połoninach, a młode miękkie sery w dolinach. Serowarnia w Rakoszynie łączy to dziedzictwo z włoską techniką — mozzarella z mleka miejscowych krów leży obok typowo karpackich serów owczych, co pozwala w domu ułożyć deskę serów z dwóch światów.

Informacje praktyczne

• Gdzie: Rakoszyno, rejon mukaczewski, teren monasteru przy trasie Kijów–Czop; sklepik znajduje się obok głównej cerkwi.
• Co można zrobić: kupić sery w firmowym sklepiku, który mieści się w tym samym budynku co serowarnia. Do samej serowarni zwiedzający nie są wpuszczani, nie ma też wycieczek ani degustacji.
• Ceny: w 2018 roku sery kosztowały od 120 UAH/kg (ricotta) do 350 UAH/kg („Szymon”); dziś ceny są zapewne wyższe — warto sprawdzić na miejscu.
• Godziny: oficjalny harmonogram nie jest publikowany, dlatego najlepiej przyjechać w ciągu dnia i liczyć się z tym, że niektórych gatunków może zabraknąć.
• Telefon monasteru: +38 050 162 49 91 — można zapytać, czy sklepik jest czynny i jakie sery są dostępne.
• Savoir-vivre: to czynny klasztor — ubierz się skromnie, zachowuj ciszę i nie fotografuj ludzi ani nabożeństw bez zgody.

Jak dojechać

Rakoszyno leży na północny zachód od Mukaczewa, około 8–10 km od centrum trasą M06 w kierunku Użhorodu i Czopu. Samochodem to 10–15 minut; monaster stoi tuż przy drodze. Przez wieś przejeżdżają podmiejskie autobusy i busy z Mukaczewa w stronę Użhorodu — poproś kierowcę o przystanek przy monasterze.

Zdjęcia: mukachevo.net; prozahid.com; dovkola.media; zaktour.gov.ua.