Mogielica

Mogielica to najwyższy szczyt Beskidu Wyspowego o wysokości 1171 m, należący do Korony Gór Polski. Wierzchołkową część masywu miejscowa ludność nazywa ze względu na charakterystyczny kształt Kopą; w starszej literaturze spotyka się błędną nazwę „Mogielnica”. Masyw wznosi się na obszarze trzech wsi – Słopnic, Półrzeczek i Chyszówek – a deniwelacje względem dolin u jego podnóża sięgają 760 m. W odróżnieniu od typowych wzniesień Beskidu Wyspowego od Mogielicy odchodzą w różnych kierunkach długie boczne grzbiety: najdłuższy na południe przez Krzystonów i Jasień aż do przełęczy Przysłop, inny przez Zapowiednicę do Przełęczy Słopnickiej. Spływające z masywu potoki zasilają Słopniczankę, Łososinę i Kamienicę Gorczańską.

Jak dojść / szlaki

Mogielica jest ważnym węzłem szlaków. Według polskiej Wikipedii:

• szlak niebieski z Jurkowa – ok. 2 h 45 min (w dół 2 h); dalej przez Halę Stumorgową do Szczawy;
• szlak zielony im. Leopolda Węgrzynowicza – z przełęczy Ostrej przez Cichoń i Przełęcz Słopnicką (ok. 3 h 15 min), dalej przez przełęcz Rydza-Śmigłego i Łopień do Dobrej;
• szlak żółty z Tymbarku północnym podnóżem Łopienia przez Zaświercze – ok. 5 h, dalej przez Stumorgi, Krzystonów i Jasień na przełęcz Przysłop;
• szlak papieski z Limanowej przez Skiełek, Ostrą, Cichoń i Przełęcz Słopnicką do Jurkowa.

Przez szczyt prowadzi także Główny Szlak Beskidu Wyspowego. Najbliższe punkty wyjścia to Jurków (ok. 4,5 km) i Wilczyce.

Co widać ze szczytu

Masyw porasta las, dlatego na szczycie stoi wieża widokowa. Dawna drewniana wieża triangulacyjna, na którą wspinano się po trzech długich, nieosłoniętych drabinach, zawaliła się w 1980 r.; w 2008 r. oddano nową, 20-metrową wieżę, zamkniętą jesienią 2020 r. z powodu złego stanu technicznego, a w 2022 r. otwarto kolejną. Ze szczytu i polan roztaczają się widoki na Beskid Wyspowy i Sądecki, Pieniny, Gorce i Tatry. Już w XV w. w spisach dóbr królewskich odnotowano, że Mogielica jest „widna z Krakowa”.

Przyroda i historia

Masyw porastają lasy świerkowo-jodłowe i buczyna karpacka, a partie wierzchołkowe – skarlały las świerkowy, jedyny w całym Beskidzie Wyspowym fragment regla górnego. Żyją tu borsuk, popielica, wydra, jeleń, sarna, dzik i ryś, okresowo pojawiają się wilki; badania prowadzone od 2001 r. potwierdziły 105 gatunków ptaków lęgowych, m.in. głuszca, orlika krzykliwego, cietrzewia, puszczyka uralskiego, włochatkę, sóweczkę, puchacza oraz dzięcioły białogrzbietego i trójpalczastego. Dla większości z nich Mogielica jest jedyną ostoją w Beskidzie Wyspowym. 25 lutego 2011 r. na szczycie i północnych stokach utworzono rezerwat przyrody Mogielica (ok. 50 ha), chroniący głuszca i jego biotop. Na północnej grani znajduje się skalna ambona zwana Zbójnickim Stołem.

Największą polaną masywu jest Stumorgi (Hala Stumorgowa) na południowo-zachodnim grzbiecie; nazwa pochodzi od dawnej jednostki powierzchni – morga, choć hala miała ponad 50 ha. W czasie II wojny światowej na hali zrzucano z samolotów alianckich zaopatrzenie dla partyzantów, a 28 stycznia 1944 r. na północnych stokach rozbił się niemiecki samolot He 111 z pięcioosobową załogą. Kilkadziesiąt metrów na południowy wschód od wierzchołka stoi metalowy krzyż poświęcony Janowi Pawłowi II, który przed wyborem na papieża kilkakrotnie tędy wędrował.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Mogielica jest dostępna przez cały rok, a pokrywa śnieżna utrzymuje się tu bardzo długo – wokół góry wytyczono 23-kilometrową Trasę Narciarstwa Biegowego Mogielica, najwyżej położoną i najdłuższą w Małopolsce. W rezerwacie Mogielica trzymaj się znakowanych szlaków i nie płosz ptaków. We mgle łatwo zabłądzić na zalesionych grzbietach, a na wieżę nie wchodź podczas burzy. W razie wypadku dzwoń do GOPR: 985 lub +48 601 100 300, albo na 112.

Ciekawostki

• Według legendy Mogielica była żoną wielkoluda Łopienia, oddzieloną od niego przełęczą Rydza-Śmigłego.
• W XVIII w. ukrywał się na Mogielicy znany beskidzki zbójnik Józef Baczyński – stąd legendy o skarbie pod Zbójnickim Stołem.
• Już w 1934 r. dzieci ze szkoły w Słopnicach obchodziły na szczycie „Święto Lasu”.

Zdjęcia: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Andrzej Otrębski, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Wiktor Baron | www.baronphotography.eu, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.