Wodospad Spad w Szczawie

Spad to naturalny wodospad na rzece Kamienica Gorczańska, lewym dopływie Dunajca, w miejscowości Szczawa na granicy Gorców i Beskidu Wyspowego. Według najnowszego podziału fizycznogeograficznego to właśnie Kamienica oddziela Gorce od Beskidu Wyspowego. Wodospad znajduje się na osiedlu Koszarki, na wysokości około 590 m n.p.m., w miejscu, gdzie rzeka dochodzi bezpośrednio do drogi wojewódzkiej nr 968 (Mszana Górna – Zabrze).

Spad nie jest wysoki — nie przekracza 2,2 m — ale robi wrażenie masą wody: Kamienica Gorczańska jest tu już dość sporą rzeką, więc pod względem ilości spadającej wody to jeden z największych wodospadów w całych Beskidach. Starostwo Powiatowe w Limanowej nazywa go największym wodospadem Gorców. Woda spada z kamiennego progu dwiema strugami: prawa jest potężniejsza i niemal prostopadła, lewa stacza się po skalnych stopniach. Wodospad powstał tam, gdzie w poprzek koryta stoją na sztorc ławice twardego, odpornego na erozję piaskowca.

Szczawa zawdzięcza nazwę miejscowym źródłom mineralnym, „kwaśnym jak szczaw”. O leczniczych wodach okolicy wspominał już Jan Długosz w XV wieku, w XVIII wieku sklasyfikował je profesor Uniwersytetu Lwowskiego Baltazar Hacquet, a od lat 30. XX wieku zaczęto eksploatować źródła. Od 1 stycznia 2025 roku Szczawa jest siedzibą osobnej gminy.

Co zobaczyć

• Dwie strugi Spadu na sterczących płytach piaskowca — najefektowniej wiosną podczas roztopów i po ulewach, gdy Kamienica niesie dużo wody.
• Skaliste koryto Kamienicy poniżej i powyżej progu, z dużymi głazami — dobre ujęcia do zdjęć z brzegu.
• Pijalnia wód mineralnych w centrum Szczawy: można spróbować wody z czterech ujęć — Szczawa I, Szczawa II, Hanna i Dziedzilla; obok są tężnia i fontanna.
• Muzeum 1. Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej przy drewnianym „partyzanckim” kościele — zwiedzanie po wcześniejszym uzgodnieniu z parafią.

Dojazd

To krótki, łatwy spacer, z którym poradzą sobie dzieci: wodospad leży tuż przy drodze nr 968. Według portalu turystycznego Województwa Małopolskiego z parkingu na osiedlu Bukówka trzeba przejść most w stronę osiedla i od razu skręcić w lewo na drugi most — asfaltową drogą do wodospadu jest 5 minut. Przy głównej drodze wzdłuż Kamienicy jest niewielki parking i przystanki autobusowe.

Obok Spadu prowadzi niebieski szlak ze Szczawy na Mogielicę (1170 m), najwyższy szczyt Beskidu Wyspowego; najlepiej zacząć go właśnie na Bukówce, omijając 3 km asfaltu. Niebieski szlak to część długiej trasy Swoszowice – Szczawa, prowadzącej aż do Krakowa. Tym samym niebieskim szlakiem doliną Kamienicy, a dalej żółtym, można dojść też na Turbacz — około 14 km w jedną stronę.

Sezon i bezpieczeństwo

Wodospad jest dostępny przez cały rok, bez biletów. Kamienie przy wodzie są śliskie, a podczas wezbrań Kamienica jest bardzo gwałtowna — nie podchodźcie do krawędzi progu i nie wchodźcie do rzeki. Wyżej w dolinie, na granicy Szczawy i Lubomierza, zaczyna się Gorczański Park Narodowy: tam psów nie wolno wprowadzać nawet na smyczy. Numer ratowników GOPR to 985 lub 601 100 300.

W pobliżu

Nad doliną Kamienicy leżą wysokie polany Gorców — Polana Gorc Kamienicki z wieżą widokową na szczycie Gorca oraz Polana Jaworzyna Kamienicka. Inne wodospady Beskidów: Wodospad Wielki w Obidzy i Wodospad Zaskalnik w Szczawnicy.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; VisitMałopolska (fot. Kamil Bańkowski), oficjalna strona.