Adzymka

Co to jest

Adzymka – słony placek Łemków, który piecze się bez zakwasu, dlatego jest gotowy szybko. Ciasto wyrabia się na kwaśnym mleku z jajkiem, solą i sodą, wałkuje placki o grubości około centymetra i piecze z obu stron na żeliwnej patelni lub po prostu na płycie. Ciasto robi się takie, jak na pierogi.

W najwyższych górskich wsiach Łemkowszczyzny, gdzie pszenica i żyto źle plonowały, adzymkę piekli z mąki owsianej. Niżej w dolinach brano pszeniczną lub żytnią: według wspomnień Łemków, adzymkę można upiec z każdej mąki.

Jada się ją ciepłą lub zimną z masłem, miodem lub „smarowidłem” – gęstym sosem z mąki na wrzątku i mleku z jajkiem.

W niektórych rodzinach łemkowskich adzymką nazywano też placki z tartych ziemniaków, które piekli w piecu chlebowym na liściu kapusty.

Historia i nazwa

Według wspomnień Łemków, zebranych przez Johna Madzelana, adzymkę nazywano też palantą, opawkiem czy podpawkiem. Owsiany słony placek był chlebem najwyższych górskich wsi, gdzie innych zbóż prawie nie siano, a owies często wymieniano na jarmarkach na żyto i pszenicę. Pochodzenie nazwy w dostępnych nam źródłach nie zostało wyjaśnione.

Adzymka została wpisana do międzynarodowego katalogu Slow Food „Ark Smaku” jako łemkowskie danie, któremu grozi zniknięcie: nie sprzedaje się jej już w sklepach i rzadko piecze w domach. Łemkowszczyzna obecnie przeważnie w Polsce; po wysiedleniach w latach 1944–1947 Łemkowie, którzy ją pamiętają, żyją na Ukrainie oraz na zachodzie i północy Polski.

Skład i alergeny

Wariant: owsiana, na kwaśnym mleku

Płatki lub mąka owsiana500 g mąki owsianejPodstawa lemkowskiej kisielicy; kiedyś brano pełnoziarnistą mąkę owsianą.Zawiera alergeny: gluten

Zsiadłe mleko250–400 ml, ile weźmie ciastoMleko, które skwaśniało samo; w górach pije się je do ziemniaków i dodaje do ciasta na sodzie.Zawiera alergeny: mleko

Jajka1 szt.Jaja kurze — do ciasta hombowców, palačint, pasiek i placków ziemniaczanych.Zawiera alergeny: jaja

Także: masło (do smaku, do podania), miód (do smaku, opcjonalnie), soda oczyszczona (½–1 łyżeczka), sól (½ łyżeczka)

Zawiera alergeny: gluten, mleko, jaja
Dieta: wegetariańskie

Wariant: pszenna

mąka pszenna, zsiadłe mleko, jajka, soda oczyszczona, sól, masło

Zawiera alergeny: gluten, mleko, jaja
Dieta: wegetariańskie

Wariant: ziemniaczana, na liściu kapusty

ziemniaki, jajka, sól, pieprz czarny, kapusta biała (świeże liście)

Zawiera alergeny: jaja
Dieta: wegetariańskie · bez glutenu

Skład tradycyjnego przepisu; każda gospodyni i każde miejsce może robić to inaczej — pytaj przy zamówieniu. Nie gwarantujemy braku alergenów ani ich śladów.

Jak przyrządza się tradycyjnie

Porcje: 4–8 placków

• Płatki lub mąka owsiana — 500 g mąki owsianej
• Zsiadłe mleko — 250–400 ml, ile weźmie ciasto
• Jajka — 1 szt.
• Soda oczyszczona — ½–1 łyżeczka
• Sól — ½ łyżeczka
• Masło — do smaku
• Miód — do smaku

1. Wymieszaj mąkę z solą i sodą, wbij jajko.
2. Stopniowo wlewaj kwaśne mleko i zagnieć miękkie, ale nie lepkie ciasto – takie, jak na pierogi.
3. Podziel ciasto na 4–8 części i wałkuj każdą w placek o grubości około 1 cm.
4. Piecz na suchej rozgrzanej żeliwnej patelni lub na płycie z obu stron, aż adzymka się zrumieni i upiecze w środku.
5. Dla wersji ziemniaczanej zetrzyj ziemniaki, lekko odciśnij, dodaj jajko, sól i pieprz, ułóż placki na liściach kapusty i piecz w gorącym piecu lub piekarniku do zrumienienia.

Jak się podaje

Na ciepło, z masłem, miodem lub smarowidłem; dobrze pasuje do niej kwaśne mleko.

Warianty

Owsianą adzymkę piekli w wysokogórskich wsiach, pszenną i żytnią – w dolinach. Ziemniaczane placki na liściu kapusty w niektórych rodzinach też nazywają adzymką.

Tradycyjny sposób opisany według źródeł; każda rodzina robi to po swojemu. Nie testowaliśmy tego przepisu w profesjonalnej kuchni.

Gdzie się ją je

Historyczna Łemkowszczyzna (obecnie przeważnie województwa Podkarpackie i Małopolskie w Polsce oraz Preszowszczyzna na Słowacji) oraz miejsca, gdzie przesiedlono Łemków: Lwowszczyzna, Tarnopolszczyzna, a w Polsce – Warmia i Mazury. Zasięg przybliżony.

Kiedy się je

Okazje: Na co dzień

W tradycji

Adzymka była codziennym chlebem, który pieczono, gdy nie było czasu na zakwas. Dzieci czekały na nią gorącą, z masłem, prosto z patelni.

Częste pytania