Banówka

Banówka (słow. Baníkov) to szczyt o wysokości 2178 m w Tatrach Zachodnich — najwyższy w ich grani głównej i czwarty co do wysokości w Tatrach Zachodnich, po Bystrej, Raczkowej Czubie i Barańcu. Leży na Słowacji, w grupie Rohaczy, na pograniczu Orawy i Liptowa. Wznosi się nad Doliną Rohacką (jej odgałęzieniem — Doliną Spaloną), Doliną Parzychwost (częścią Doliny Jałowieckiej) i Doliną Żarską. Od Pachoły (2167 m) na północnym zachodzie oddziela ją Banikowska Przełęcz, a od Hrubej Kopy na wschodzie — Przełęcz nad Zawratami. Najbliższe miejscowości to Jałowiec (ok. 4,5 km na południowy zachód) i osada turystyczna Zwierówka koło Zuberca (ok. 5,5 km na północny zachód). Szczyt leży w Tatrzańskim Parku Narodowym (TANAP).

Jak dojść: szlaki

Banówka jest węzłem kilku znakowanych szlaków:

• Czerwony szlak graniowy głównym grzbietem Tatr Zachodnich. Od wschodu prowadzi ze Smutnej Przełęczy przez Trzy Kopy i Hrubą Kopę — ok. 2 h na szczyt. Odcinek jest skalisty i miejscami mocno eksponowany, z łańcuchami; trasa od Przełęczy nad Zawratami uchodzi za jeden z najtrudniejszych fragmentów szlaków turystycznych w Tatrach. Na zachód szlak czerwony schodzi na Banikowską Przełęcz (ok. 30 min) i biegnie dalej przez Pachołę i Brestową.
• Szlak zielony — od dawnego bufetu przy Rohackich Stawach w Dolinie Rohackiej na Banikowską Przełęcz, a z niej razem z czerwonym na wierzchołek (ok. 3:50 h w górę, 2:50 h w dół). Dalej zielony prowadzi na południe przez Jałowiecki Przysłop do Schroniska Żarskiego w Dolinie Żarskiej (ze szczytu ok. 2 h, w przeciwną stronę ok. 3 h).
• Z Jałowca — szlakiem żółtym do rozdroża pod Łyścem, dalej niebieskim przez Dolinę Parzychwost na Banikowską Przełęcz (według źródeł czeskich ok. 4:45 h).

Co widać ze szczytu

Banówka tworzy długą, niemal poziomą grań ze słabo wyodrębnionymi wierzchołkami, z której roztacza się rozległa panorama dookolna: prawie całe Tatry Zachodnie i Wysokie, sąsiednie doliny i Kotlina Liptowska. Źródła słowackie wymieniają też Pogórze Skoruszyńskie, Beskid Orawski, Magurę Orawską, Małą i Wielką Fatrę, Góry Choczańskie i Niżne Tatry. Kazimierz Paszucha i Czesław Łapiński, którzy przeszli tę grań 24 kwietnia 1948 r., opisywali ośnieżone Niżne Tatry, srebrną nić Wagu wijącą się doliną oraz Babią Górę i Pilsko na północy.

Przyroda i historia

W odróżnieniu od większości trawiastych szczytów Tatr Zachodnich Banówka zbudowana jest ze skał krystalicznych — granodiorytów rohackich — i wyglądem przypomina Tatry Wysokie. Północne stoki opadają do Doliny Spalonej ścianą wysoką na ok. 350 m, u której stóp leżą ogromne stożki piargowe. Bezpośrednio pod południowymi zboczami, w górnej części Doliny Żarskiej, znajduje się polodowcowy Banikowski Kocioł. We wschodniej grani wznosi się charakterystyczna skalna Igła w Banówce. Na północnych ścianach rosną rzadkie rośliny alpejskie, m.in. goryczka przezroczysta, skalnica mchowata, jaskier alpejski i jaskier lodnikowy.

Nazwa szczytu wiąże się z górnictwem: słowackie „baník” oznacza górnika. W XVIII w. u podnóża Banówki, podobnie jak w wielu innych miejscach Tatr, szukano rud żelaza, jednak z mizernym skutkiem. Polska nazwa pochodzi od gwarowej liptowskiej formy „Banovka”, a ta od słowa „bania”, którym dawniej określano kopalnię.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Wszystkie szlaki na Banówkę leżą w strefie wysokogórskiej TANAP. Według obowiązującego regulaminu parku szlaki powyżej granicy lasu są zamknięte od 1 listopada do 31 maja (dawniej do 15 czerwca); aktualne wyjątki i zamknięte odcinki publikuje TANAP. Wolno chodzić wyłącznie znakowanymi szlakami.

Grań Rohaczy należy do najbardziej wymagających części Tatr Zachodnich. Szlak prowadzi po dużych blokach i płytach skalnych, miejscami nad przepaściami, więc potrzebne są pewny krok, odporność na ekspozycję i dobre buty. Deszcz sprawia, że skała staje się bardzo śliska, a na otwartej grani groźne są burze — wychodź wcześnie i nie zaczynaj przejścia przy złej prognozie. Trasy są długie i mają duże przewyższenie, dlatego rozkładaj siły.

Numery alarmowe: słowacka Horská záchranná služba (HZS) 18 300 (z zagranicznego numeru +421 18 300) i 112. Akcje ratunkowe na Słowacji mogą być płatne — zadbaj o ubezpieczenie obejmujące turystykę górską.

Ciekawostki

• Banówka jest najwyższym szczytem grani głównej Tatr Zachodnich, choć całe pasmo przewyższa Bystra, leżąca poza granią.
• Nazwa jest „górnicza”: w XVIII w. bezskutecznie szukano tu rud żelaza.
• Dzięki granodiorytom Banówka i sąsiednie Rohacze wyglądają jak fragment Tatr Wysokich wśród trawiastych Tatr Zachodnich.

Zdjęcia: Ing.Mgr.Jozef Kotulič, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Dezidor, CC BY 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Rafał Kozubek, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.