Zadni Gerlach

Zadni Gerlach (także Zadni Gierlach; słow. Zadný Gerlach, oficjalnie Zadný Gerlachovský štít) to potężny, zwornikowy szczyt o wysokości 2616 m w grani głównej Tatr Wysokich (według lotniczego skaningu laserowego z 2018 roku 2617 m). Jest najdalej na północ wysuniętą częścią masywu Gerlacha — najwyższego szczytu całych Karpat — od którego oddziela go głęboko wcięta Przełęcz Tetmajera (Gerlachovské sedlo). Według źródeł niemieckich to szósty co do wysokości szczyt Słowacji i Karpat. Długo uważano go za najwyższy szczyt grani głównej Tatr, ale nowsze pomiary stawiają go za Lodowym Szczytem. Leży w Tatrzańskim Parku Narodowym (TANAP) nad Doliną Wielicką, Batyżowiecką i Kaczą; najbliższe miejscowości to Szczyrbskie Jezioro, Smokowiec i Štôla.

Jak dojść / szlaki

Na wierzchołek nie prowadzi żaden znakowany szlak — wejście możliwe jest wyłącznie z uprawnionym przewodnikiem lub dla członków związków wspinaczkowych. Najłatwiejsza droga zaczyna się przy hotelu górskim Śląski Dom w Dolinie Wielickiej. Zadniego Gerlacha często zdobywa się razem z Gerlachem, choć zasługuje na osobną wycieczkę: według opisu węgierskiego widok z niego jest nawet piękniejszy niż z głównego wierzchołka, bo wznosi się dokładnie nad zbiegiem trzech dolin. Klasyczne drogi: przez Przełęcz Tetmajera (II w skali UIAA, 1895), „Martinówka” granią z Polskiego Grzebienia (II, 1905) oraz z Batyżowieckiej Przełęczy z obejściem turni (II–III, 1911).

Co widać ze szczytu

Wierzchołek wznosi się nad zbiegiem Doliny Wielickiej, Batyżowieckiej i Kaczej, więc widok obejmuje grań główną Tatr Wysokich od Gerlacha po Lodowy Szczyt, głębokie doliny systemu Białej Wody na północy i Kotlinę Podtatrzańską na południu.

Przyroda i historia

Masyw ma trzy wierzchołki: najwyższy południowy, środkowy Lawinowy Szczyt i północny Gerlachowską Kopę. Na zachód grań opada na Wschodnią Batyżowiecką Przełęcz, za którą wznosi się kilka turni, z których najwybitniejsza jest dwuwierzchołkowa Targana Turnia o kształcie mitry biskupiej (słow. Biskupská čiapka). Grań północna z licznymi zębami i szczerbinami biegnie na Litworową Przełęcz, a od głównego wierzchołka na południowy wschód odchodzi potężna grań z Gerlachem.

Długo szczyt był bezimienny — na mapach opisywano go jako „Unbenannt” lub „Névtelen”. Po śmierci geologa Samuela Rotha w 1889 roku Węgierskie Towarzystwo Karpackie, którego był wiceprzewodniczącym, zaproponowało nazwać szczyt jego imieniem; po I wojnie światowej Klub Turystów Czechosłowackich proponował nazwę Slovenský štít, ale przyjęła się nazwa Zadni Gerlach — od wsi Gerlachov, do której należał niegdyś masyw. Do końca XVIII wieku, gdy granica polsko-węgierska biegła jeszcze granią główną, Zadni Gerlach był najwyższym szczytem Polski; w latach 1938–1939 ponownie znalazł się w granicach Polski.

W październiku 1944 roku pod Przełęczą Tetmajera, po stronie Doliny Batyżowieckiej, rozbił się radziecki samolot Li-2 z żołnierzami 2. Czechosłowackiej Brygady Powietrznodesantowej, lecącymi na pomoc Słowackiemu Powstaniu Narodowemu; jego szczątki leżą tam do dziś.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Szlaki wysokogórskie TANAP są zamknięte od 1 listopada do 31 maja, a poza szlakami można poruszać się wyłącznie z przewodnikiem lub jako członek klubu wysokogórskiego. Skalisty teren, śnieg w żlebach do lata i nagłe burze wymagają doświadczenia i sprzętu. Słowackie Pogotowie Górskie (HZS): 18 300 (+421 18 300); numer alarmowy 112. Przepisy parku: tanap.sk.

Ciekawostki

• Pierwszego dokładnie datowanego wejścia dokonali Janusz Chmielowski i przewodnik Jędrzej Wala młodszy 24 sierpnia 1895 roku, pierwszego zimowego — Gyula Hefty i Gyula Komarnicki 9 lutego 1913 roku.
• Izolacja szczytu wynosi zaledwie ok. 290 m — tak blisko stoi wyższy sąsiad, Gerlach.

Zdjęcia: Adam Opioła, CC BY-SA 4.0; Adam Opioła, CC BY-SA 4.0; Rafał Kozubek, CC BY-SA 4.0; Rafał Kozubek, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.