Gerlach

2 655 m Gerlach, Szczyrbskie Jezioro

Gerlach, także Gierlach (słow. Gerlachovský štít, potocznie Gerlach) to najwyższy szczyt Tatr Wysokich, Słowacji i całych Karpat. Jego wysokość tradycyjnie podaje się jako 2655 m, według współczesnych pomiarów 2654,4 m. Wierzchołek nie leży w grani głównej, lecz w bocznej, południowo-wschodniej grani odchodzącej od Zadniego Gerlacha, od którego oddziela go Przełęcz Tetmajera. Masyw góruje nad Doliną Wielicką od południowego zachodu i Doliną Batyżowiecką od północnego wschodu, wznosząc się mniej więcej 2000 m ponad Kotlinę Podtatrzańską. Leży w całości na Słowacji, w Tatrzańskim Parku Narodowym (TANAP); najbliższe miejscowości to Szczyrbskie Jezioro (ok. 6,4 km) i osiedla miasta Wysokie Tatry, a wieś Gerlachów, od której pochodzi nazwa, leży ok. 9 km na południowy wschód.

Wybitność Gerlacha wynosi ok. 2355 m, a najbliższa wyższa góra znajduje się setki kilometrów dalej, dlatego jest to jeden z najbardziej wyrazistych szczytów Europy Środkowej. Od wierzchołka grań biegnie dalej do Małego Gerlacha (Kotlový štít), gdzie rozgałęzia się i obejmuje słynny Gerlachowski Kocioł.

Jak dojść / drogi na szczyt

Na Gerlach nie prowadzi żaden znakowany szlak. Zgodnie z przepisami TANAP wejść można tylko z certyfikowanym przewodnikiem wysokogórskim albo jako zarejestrowany taternik: trzeba się wcześniej zarejestrować online, mieć ważną legitymację krajowego związku wspinaczkowego i sprzęt, a w przypadku wspinaczki o niższej trudności także zaświadczenie o ukończeniu podstawowego szkolenia. Za zejście ze szlaku bez spełnienia tych warunków grozi mandat.

Wielicka Próba – najpopularniejsza droga wejściowa z Doliny Wielickiej, od hotelu górskiego Śląski Dom nad Wielickim Stawem. Ma eksponowany odcinek.
Batyżowiecka Próba – droga z Doliny Batyżowieckiej, zwykle używana do zejścia.

Obie drogi od 1880 roku są ubezpieczone łańcuchami, ale należą do trudniejszych dróg Tatr Wysokich: bez śniegu przewodniki wyceniają je mniej więcej na II–III w skali UIAA, a w grani łatwo zgubić drogę. Przewyższenie wynosi ok. 1000 m od Śląskiego Domu lub ok. 1665 m przy wyjściu pieszo z Tatrzańskiej Polanki. Trudniejsze drogi to m.in. Żleb Karczmarza, Droga Martina (Martinówka) północną granią i długie drogi wspinaczkowe na ścianach.

Co widać ze szczytu

Nie znaleźliśmy szczegółowego, źródłowego opisu panoramy, więc ograniczamy się do tego, co pokazuje mapa. Jako najwyższy punkt Karpat Gerlach ma widok na wszystkie strony: na południu, prawie 2 km niżej, rozciąga się Kotlina Podtatrzańska z Popradem, u stóp leżą Dolina Wielicka i Batyżowiecka, a dookoła sąsiednie szczyty Tatr Wysokich, m.in. Zadni Gerlach, Mały Gerlach, Sławkowski Szczyt, Wysoka i Rysy. Sam Gerlach dobrze widać z Popradu, z Tatrzańskiej Polanki oraz z Rysów i Sławkowskiego Szczytu.

Przyroda i historia

Góra zbudowana jest z granitu. Mimo surowego klimatu w rejonie wierzchołka rośnie 15 gatunków roślin naczyniowych, m.in. dzwonek alpejski, goryczka przeźroczysta i pierwiosnek maleńki.

Nazwa pochodzi od wsi Gerlachów, do której gruntów szczyt niegdyś należał; dokument z 1326 roku wspomina założenie wsi przez synów Gerlacha ze Spiskiej Soboty. Najstarsza nazwa na mapie z lat 60. XVIII wieku to Kösselberg – „góra z kotłem”. Długo za najwyższe szczyty Tatr uważano Krywań, Łomnicę lub Lodowy Szczyt; dopiero leśnik Ludwig Greiner pomiarami z lat 1837–1838 wykazał pierwszeństwo Gerlacha, powszechnie uznane w latach 70. XIX wieku.

Pierwsi na szczycie stanęli najprawdopodobniej w 1834 roku nauczyciel z Nowej Leśnej Johann Still, jego szwagier Jakob Gellhof, Martin Spitzkopf-Urban i dwóch „koziarzy”; pierwsze pewnie udokumentowane wejście to austriaccy topografowie wojskowi w 1868 roku. Pierwszą kobietą na szczycie była 22 sierpnia 1883 roku polska taterniczka Natalia Janotha, pierwsze wejście zimowe odbyło się 15 stycznia 1905 roku. Nazwę zmieniano sześciokrotnie: od 1896 roku Szczyt Franciszka Józefa, w latach 1923–1932 Szczyt Legionistów, 1939–1945 Szczyt Słowacki, 1949–1959 Szczyt Stalina. W 1944 roku na sąsiednim Zadnim Gerlachu rozbił się samolot Li-2 z żołnierzami 2. Czechosłowackiej Brygady Spadochronowej lecącymi na pomoc słowackiemu powstaniu narodowemu; zginęli wszyscy, pochowano ich w Gerlachowie.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Schodzenie ze szlaków bez przewodnika jest zabronione. Znakowane szlaki wysokogórskie w okolicy (np. nad Batyżowiecki Staw czy powyżej Śląskiego Domu) są zamknięte od 1 listopada do 31 maja, a chodzić można tylko w ciągu dnia. Zasady dla taterników – na stronie TANAP.
Najlepsza pora to lato i wczesna jesień bez śniegu. Typowy letni dzień to pogodny ranek, chmury koło południa i popołudniowe burze; szczyt często tonie we mgle, co grozi utratą orientacji. Zimą to wymagające wejście wysokogórskie z zagrożeniem lawinowym.
Ratownictwo: Horská záchranná služba (HZS) – 18 300 (+421 18 300), numer alarmowy 112.

Ciekawostki

W ciągu niespełna trzech dekad XX wieku Gerlach był kolejno najwyższą górą Królestwa Węgier, Czechosłowacji, Państwa Słowackiego i znów Czechosłowacji.
W 1896 roku z okazji tysiąclecia Węgier wniesiono na szczyt diorytową tablicę z imieniem cesarza; zniszczono ją w 1919 roku.
Szczyt należy do Korony Europy oraz Wielkiej Korony Tatr.

Zdjęcia: Ing.Mgr.Jozef Kotulič, CC BY-SA 4.0; Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY-SA 4.0; Michal Klajban, CC BY-SA 3.0; Rafik k, CC BY-SA 4.0; Kristo, CC BY-SA 3.0; Pavol Svetoň, CC BY-SA 4.0; Peter Orság (user:Peko), CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.

Jak dojechać z Ukrainy

Przejścia graniczne

Użhorod – Vyšné Nemecké — drogowe, całodobowo
Mały Bereźny – Ubľa — drogowe, całodobowo Dla aut osobowych i autobusów; odprawy pieszych ukraińska straż graniczna nie potwierdza, ciężarówki do 3,5 t.
Małe Selmeńce – Veľké Slemence (pieszy) — piesze, 09:00–21:00 czasu kijowskiego Tylko piesi i rowerzyści; bez dalszego transportu niewygodne w drodze w Tatry.
Czop – Čierna nad Tisou (kolejowe) — kolejowe, całodobowo

Samochodem

Użhorod – Poprad ≈195 km, ≈2 h 55 min bez kolejek: przejście Użhorod – Vyšné Nemecké → I/19 przez Sobrance i Michalovce → Koszyce → autostrada D1 przez Preszów → Poprad (do Liptowskiego Mikułasza jeszcze ≈56 km D1, razem ≈249 km). Koszyce – Poprad ≈112 km. Na D1 wymagana e-winieta (eznamka.sk). Ciekawostka: ze Lwowa do Popradu najszybciej przez Polskę — Krakowiec – A4 – Kraków – Zakopane – Łysa Polana ≈468 km (≈5 h 50 min); przez Użok i Mały Bereźny ≈419 km, ale wolniej (≈6 h 40 min). Zakopane – Poprad ≈69 km, Zakopane – Liptowski Mikułasz ≈80 km.

Sprawdzono 23.10.2026; godziny pracy przejść i rozkłady się zmieniają — sprawdź przed podróżą.