Litworowy Staw (Litvorové pleso)

Litworowy Staw (słow. Litvorové pleso) to polodowcowe jezioro karowe w górnej części Doliny Litworowej, odnogi Doliny Białej Wody po północnej stronie Tatr Wysokich, na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego Słowacji (TANAP). Leży na wysokości 1863 m u podnóża północno-zachodniej ściany Wielickiego Szczytu. Według pomiarów pracowników TANAP-u z lat 60. XX w. staw ma 1,67 ha powierzchni, wymiary 181 na 162 m, głębokość około 19,1 m i pojemność 127 tys. m³. Od północnego zachodu zamyka go skalny rygiel i regularny, półkolisty wał moreny czołowej. Zasila go okresowy potok z wyżej położonego Zmarzłego Stawu, a z jego północnego krańca wypływa Litworowy Potok.

Nazwa pochodzi od litworu – tak w gwarze nazywano dzięgiel litwor (Archangelica officinalis). Dawniej rósł tu obficie, ale wykopali go korzenkarze, wierzący w jego cudowną moc, a także pasterze wypędzający tu owce. Przez stulecia hale Doliny Białej Wody wypasali górale z Jurgowa, Rzepisk, Czarnej Góry, Lendaku i Łapsz; w 1879 r. całą dolinę na cele łowieckie wykupił książę Christian Hohenlohe i pasterstwo stopniowo wygasło jeszcze przed II wojną światową. Według „Przeglądu Zakopiańskiego” z 1899 r. w pobliżu stawu pochowani są dwaj zbójnicy zabici przez juhasów.

Co zobaczyć i co robić

• Kwiaty wśród głazów – mimo wysokości brzegi stawu są bardzo bogate w rośliny. Już w 1872 r. malarz Walery Eljasz dziwił się, że obok śniegu i nagich skał mogą kwitnąć tak wonne i barwne kwiaty.
• Panorama – z brzegu widać masyw Rumanowego Szczytu, Ganek, Rysy i Niżnie Rysy; Józef Nyka pisał, że widok wywiera „przejmujące wrażenie”.
• Koleba – kilka metrów od brzegu, przy szlaku, jest solidna kamienna koleba, w której w razie załamania pogody schronią się 3–4 osoby.
• Kacza Siklawa (słow. Hviezdoslavov vodopád) – niżej na trasie, na progu Doliny Kaczej. Tworzy ją potok wypływający z Zielonego Stawu Kaczego; źródła słowackie podają około 20 m wysokości, a polscy badacze szacowali całą kaskadę bardzo różnie – od 15 do 65 m. Wodospad leży na wysokości 1575 m, a słowacka nazwa upamiętnia poetę Pavola Országha Hviezdoslava. Nie prowadzi do niego ścieżka, ale ze znakowanego szlaku dobrze go widać.
• Ciężka Siklawa (słow. Ťažký vodopád) – spada z wysokiego progu niedostępnej Doliny Ciężkiej. Słowacki rejestr wodospadów podaje około 10 m dla głównego progu, natomiast źródła polskie opisują całą kaskadę jako najwyższą w Tatrach (około 100 m). Szlaku nie ma; fragment wodospadu widać z daleka, z odległości około 550 m, z niebieskiego szlaku. Zimą tworzy się tu lodospad.

Jak dojść

Staw leży na niebieskiej trasie Tatrzańska Łomnica – Łysa Polana. Z Łysej Polany (970 m, przejście graniczne z Polską) szlak prowadzi dnem Doliny Białej Wody, przez próg Doliny Kaczej i Dolinę Litworową nad staw – 3 h 45 min w górę (w dół 2 h 50 min). Do polany Biała Woda można dojechać rowerem. Dalej trasa mija Zmarzły Staw i wyprowadza na przełęcz Rohatka (Prielom) – jeszcze 1 h 15 min – po czym schodzi do Schroniska Zbójnickiego (55 min). Drugie dojście to zielony szlak Niżne Hagi – Rozdroże pod Polskim Grzbietem: z Tatrzańskiej Polanki nad Wielicki Staw 1 h 45 min, stamtąd na Polski Grzebień 2 h, dalej 15 min do szlaku niebieskiego przy Zmarzłym Stawie i zejście nad Litworowy Staw. To długa wycieczka wysokogórska, bez schroniska ani bufetu w dolinie – nie dla dzieci i początkujących.

Sezon i bezpieczeństwo

Niebieski szlak od gajówki w Dolinie Białej Wody na Rohatkę oraz zielony przez Polski Grzebień są zamknięte od 1 listopada do 31 maja (§ 4 i załącznik 3 regulaminu odwiedzających TANAP, rozporządzenie 26/2023), więc nad staw można iść tylko od 1 czerwca do 31 października. Z psami nie wolno wchodzić na niebieski szlak Doliną Białej Wody (załącznik 5). Wstęp do TANAP-u jest bezpłatny; wolno chodzić tylko znakowanymi szlakami i tylko za dnia, a schodzenie ze szlaku do wodospadów jest zabronione. Zarząd TANAP-u podkreśla, że drony nie mają w parku racji bytu. W bocznych dolinach żyją niedźwiedzie, a płaty śniegu pod Rohatką zalegają do lata. Słowackie Pogotowie Górskie HZS: 18 300, numer alarmowy: 112.

W pobliżu

• Długi Staw Wielicki – po drugiej stronie Polskiego Grzebienia.
• Zbójnickie Stawy – za przełęczą Rohatka.
• Mała Wysoka i Gerlach – szczyty nad doliną.
• Rysy – widoczne z brzegu stawu.

Oficjalna strona: tanap.sk

Zdjęcia: Qwerty Qwertik, CC0, Wikimedia Commons; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Tomekh10, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Rafał Kozubek, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Kristo, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; 67marekk, Public domain, Wikimedia Commons; Rafik k, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.