Turbacz

Turbacz to najwyższy szczyt Gorców o wysokości 1310 m, położony w centralnym punkcie pasma w południowej Małopolsce, ok. 30 km na północ od Zakopanego. Szczyt tworzy potężny rozróg: odchodzą od niego wszystkie główne grzbiety – Pasmo Gorca na wschód (z odgałęzieniem w długie Pasmo Lubania), grzbiety Mostownicy i Kudłonia, Turbaczyka, Suchego Gronia, Obidowca, Średniego Wierchu i Bukowiny Obidowskiej. Na szczycie lub tuż obok graniczy z sobą pięć miejscowości – Łopuszna, Waksmund i Obidowa (powiat nowotarski) oraz Poręba Wielka i Szczawa (powiat limanowski). Turbacz zbudowany jest z fliszu karpackiego i należy do Korony Gór Polski.

Sam wierzchołek leży poza Gorczańskim Parkiem Narodowym, którego granica biegnie po jego wschodniej i północnej stronie. Dla większości turystów nazwa „Turbacz” kojarzy się przede wszystkim z dużym kamiennym schroniskiem PTTK na polanie Wolnica (część Hali Długiej), 5 minut drogi od szczytu.

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt prowadzi czerwony Główny Szlak Beskidzki. Według polskiej Wikipedii:

• z Rabki-Zdroju przez Maciejową, Stare Wierchy i Obidowiec – 16,7 km, suma podejść 970 m, ok. 5 h 35 min;
• z Knurowskiej Przełęczy przez Halę Nową, Kiczorę i Halę Długą – 8,5 km, suma podejść 610 m, ok. 3 h.

Przy schronisku znajduje się największy w Gorcach węzeł szlaków. Stąd znakowane trasy prowadzą przez Bukowinę Waksmundzką do Łopusznej, przez Bukowinę Miejską lub Waksmundzką do Oleksówki w Nowym Targu, przez Czoło Turbacza i Suchy Groń do Koninek w Porębie Wielkiej, przez Turbaczyk obok Orkanówki do Niedźwiedzia oraz przez Borek, Kudłoń i Gorc Troszacki do Lubomierza. Według Gorczańskiego Parku Narodowego szlak z Koniny na Turbacz ma 8 km i zajmuje ok. 3 godzin w górę.

Co widać ze szczytu

Wierzchołek długo otaczał gęsty las świerkowy, więc nie było z niego widoków; dopiero po zniszczeniu części lasu przez wichurę znów roztacza się stąd widok na północ i zachód. Dawniej szczyt był bezleśny: w 1832 r. można było stąd przez lunetę zobaczyć Kraków. Najlepsza panorama otwiera się z tarasu przed schroniskiem: ponad Pogórzem Spisko-Gubałowskim widać Pieniny i Tatry – od Tatr Bielskich z Hawraniem przez Tatry Wysokie z Łomnicą, Gerlachem, Wysoką i Świnicą po Tatry Zachodnie z Kasprowym Wierchem, Bystrą i Banówką.

Przyroda i historia

Na szczycie stoi kamienny obelisk oraz żelazny krzyż z datami 1945–1985. W czasie II wojny światowej i po niej na stokach Turbacza działały oddziały partyzanckie, a schronisko było dla nich ważnym miejscem kontaktowym i azylem; najbardziej znana postać to Józef Kuraś „Ogień”. Schronisko PTTK na wysokości 1283 m (ponad 100 miejsc) otwarto w 1958 r. według projektu Anny Górskiej; obok w 1980 r. powstało Muzeum Kultury i Turystyki Górskiej PTTK, poświęcone dziejom turystyki w Gorcach, ruchowi oporu i Władysławowi Orkanowi.

W drugą niedzielę sierpnia przy tzw. Kaplicy Papieskiej na polanie Rusnakowej odbywa się Święto Gór; przez wiele lat mszę odprawiał tu ks. Józef Tischner, pochodzący z Łopusznej u stóp góry. Nazwa Turbacz ma prawdopodobnie korzenie wołoskie: jedna z teorii wywodzi ją od rumuńskiego turbă – „darń, torf”. Dawna ludowa nazwa szczytu to „Kluczki”, a wskutek błędu austriackich kartografów z 1790 r. w XIX w. górę nazywano też Niedźwiedziem.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Turbacz jest dostępny przez cały rok, ale szlaki na szczyt prowadzą przez Gorczański Park Narodowy, w którym obowiązuje poruszanie się wyłącznie znakowanymi ścieżkami. Na szczycie panuje klimat subarktyczny z częstymi opadami i niskimi temperaturami; zimą na polanach zalega głęboki śnieg i wieje silny wiatr, a we mgle łatwo zabłądzić na licznych rozstajach. W razie wypadku dzwoń do GOPR (Grupa Podhalańska): 985 lub +48 601 100 300, albo na 112.

Ciekawostki

• Przez Turbacz prowadzi trasa corocznego maratonu MTB z Rabki-Zdroju – to najwyższy punkt polskich maratonów rowerowych.
• W gwarach góralskich górę nazywa się Turbac, Trubac lub Turboc.
• 12 sierpnia 2012 r. na polanie przy Kaplicy Papieskiej odsłonięto pomnik żołnierzy wyklętych.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jakub Hałun, CC BY 4.0; Andrzej Otrębski, CC BY-SA 4.0; R.Mendakiewicz, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.