Sitno

Sitno (węg. Szitnya) to najwyższy szczyt Gór Szczawnickich o wysokości 1009 m, w pobliżu dawnego górniczego miasta Bańska Szczawnica w środkowej Słowacji. Wznosi się w katastrze wsi Ilija w kraju bańskobystrzyckim i jest wyraźną dominantą krajobrazu: przy dobrej pogodzie widać go nawet z węgierskiej Matry i Börzsöny. Sitno uchodzi za kolebkę europejskiej turystyki górskiej: w XIX w. powstał tu jeden z pierwszych klubów turystycznych, a według źródeł węgierskich wyznakowano tu pierwszy w Europie szlak turystyczny.

Geologicznie Sitno to ostaniec zastygłego potoku lawy andezytowej, która w neogenie wylała się do doliny wśród miększych tufów wulkanicznych; płaska platforma szczytowa zbudowana jest z odporniejszego andezytu piroksenowego. Z trzech stron otaczają ją strome ściany skalne, dostępna jest tylko od północnego wschodu; na jej północno-zachodnim skraju stoi Wieża Téryego – skała z pięcio- i sześciobocznych słupów andezytowych. Na urwiskach pod szczytem wytyczono drogi wspinaczkowe długości do 80 m.

Jak dojść / szlaki

• Szlak zielony i niebieski – ścieżka przyrodnicza «Sitno» znad jeziora Počúvadlo; od Tatarskiej Łąki na szczyt prowadzą schody.
• Szlak zielony ze wsi Ilija.
• Szlak niebieski – «Ścieżka Andreja Kmeťa» ze wsi Prenčov.

Wejście nie sprawia żadnych trudności technicznych i nadaje się dla rodzin. Na szczycie stoją altana widokowa, wieża telekomunikacyjna i schronisko im. Andreja Kmeťa, a obok duży drewniany krzyż i pomnik znakarzy szlaków.

Co widać ze szczytu

Z altany widokowej roztacza się panorama na Góry Szczawnickie i pasma środkowej Słowacji: Hroński Inowiec, Vtáčnik, Małą i Wielką Fatrę, Niżne Tatry, Rudawy Weporskie, Połanę, Javorie, a na południu węgierskie Börzsöny i Matrę.

Historia

Szczyt był zamieszkany już w pradziejach. Archeolodzy odkryli tu wielkie, 16-hektarowe grodzisko kultury łużyckiej otoczone podwójnym pierścieniem wałów – najwyżej położoną warowną osadę tej kultury na Słowacji; ludzie mieszkali tu ok. 1200–800 lat p.n.e., znaleziono ceramikę, żarna i wyroby z brązu. W XIII w. na wschodnim stoku, na wysokości ok. 840 m, zbudowano kamienny zamek Sitno, który strzegł dostępu do kopalń rud Bańskiej Szczawnicy. W XVI w. bronił miast środkowej Słowacji przed Turkami, a w latach 1703–1710 zniszczyli go kurucowie.

W 1727 r. Andrzej Józef Koháry, właściciel kasztelu w Svätým Antonie, polecił wznieść na Sitnie altanę; przebudowana wieża widokowa datowana jest na 1736 r. i uchodzi za drugą najstarszą na Słowacji. W 1852 r. spłonęła od uderzenia pioruna, a w latach 80. XIX w. odbudowano ją z inicjatywy lekarza Edmunda Téryego – tego samego, od którego nazwiska pochodzi schronisko Téryego w Tatrach Wysokich. Z Sitnem wiąże się też legenda o sitnianskich rycerzach, którzy śpią we wnętrzu góry i przyjdą narodowi z pomocą w najcięższej godzinie.

Przyroda

Już w 1951 r. szczyt objęto ochroną jako rezerwat przyrody Sitno (ok. 45 ha) w Obszarze Chronionego Krajobrazu Štiavnické vrchy. Rosną tu obok siebie rośliny ciepłolubne i górskie – lilia złotogłów, skalnica gronkowa, czosnek żółty – a przyrodnik Andrej Kmeť opisał na górze ok. 300 form dzikich róż. Miejscowe sarny o ciemnym, wysoko osadzonym porożu nazywa się «sarnami sitnianskimi».

Bezpieczeństwo

Urwiska szczytowe nie wszędzie są ogrodzone – trzymaj dzieci blisko. W razie wypadku dzwoń pod 112 lub do Słowackiego Pogotowia Górskiego (HZS): 18 300 (+421 18 300).

Zdjęcia: Michalsmr, CC BY-SA 4.0; Peko, CC BY-SA 3.0; Pe3kZA, CC BY-SA 4.0; Mineralysk, CC BY-SA 4.0; Unknown authorUnknown author, Public domain — Wikimedia Commons.