Przełęcz Dukielska: pomnik, cmentarz wojenny i wieża widokowa

Pamięć o operacji karpacko-dukielskiej

Przełęcz Dukielska (Duklianský priesmyk) na granicy słowacko-polskiej nad wsią Vyšný Komárnik jesienią 1944 roku stała się miejscem jednej z największych bitew górskich II wojny światowej. Operacja karpacko-dukielska miała przebić drogę przez Karpaty na pomoc Słowackiemu Powstaniu Narodowemu. Od 8 września do 27 października 1944 roku zginęło tu około 21 tysięcy żołnierzy radzieckich i 1800 czechosłowackich — Czechów, Słowaków, Rusinów i innych narodowości, m.in. z Rusi Podkarpackiej i północno-wschodniej Słowacji. Pole bitwy i pomniki są od 1961 roku narodowym zabytkiem kultury; opiekuje się nimi Muzeum Historii Wojskowej, oddział w Svidníku.

Co zobaczyć

• Pomnik 1. Czechosłowackiego Korpusu Armijnego (1949, architekt Josef Grus) — 28-metrowy pylon symbolizujący uderzenie przez obronę na granicy, z kolumbarium, w którym złożono ziemię ze wszystkich pól bitew korpusu, i reliefami jego szlaku bojowego od Buzułuku do Pragi. Od 1964 roku stoi tu brązowa grupa rzeźbiarska „Oskarżam” Jána Kulicha.
• Cmentarz wojenny, na którym pochowano 565 żołnierzy korpusu. Na brązowych tablicach kolumnady wyryto nazwiska 1265 poległych; większość ich grobów znajduje się po polskiej stronie, w Dukli i Nowosielcach.
• Wieża widokowa Dukla wysokości 52 m (1974) w miejscu punktu obserwacyjnego generała Ludvíka Svobody, na wysokości 550 m, z widokiem na pole bitwy po obu stronach granicy i informacją audiowizualną w hali.
• Aleja Bohaterów Dukli z popiersiami 15 uczestników operacji, pomnik „Pęknięte serce” w miejscu śmierci generała Jaroslava Vedrala-Sázavskiego (6 października 1944) oraz rzeźba dłoni sapera rozbrajającego minę.
• Wojskowe muzeum na wolnym powietrzu (od 1959 roku) między Kapišovą a granicą: sprzęt bojowy, odtworzone stanowiska artylerii i bunkry, stanowisko dowodzenia 3. Brygady Czechosłowackiej oraz „Dolina Śmierci” (Údolie smrti) — czołgi T-34 koło Kapišovej, Kružlovej i Nižnej Pisanej, przypominające bitwy pancerne z 25–27 października 1944 roku.

Informacje praktyczne

Pomnik stoi przy głównej drodze ze Svidníka do granicy, niedaleko dawnego przejścia Vyšný Komárnik – Barwinek, więc łatwo tu dojechać samochodem; parking jest w pobliżu. Pomnik i cmentarz są dostępne cały rok, a wieża działa od 1 maja do 31 października: bilety sprzedaje się do 16:30, a szlaban parkingu przy wieży zamyka się o 17:00. Wieża jest płatna (ceny według aktualnego cennika muzeum, bilety także online); dzieci do 15 lat tylko z dorosłymi. Przy silnym wietrze lub burzy wejście na taras może być ograniczone. Grupom od 30 osób zaleca się zgłoszenie wizyty co najmniej 7 dni wcześniej.

Warto połączyć wyjazd z centralną ekspozycją Muzeum Historii Wojskowej w Svidníku „Dzieje wojskowe Słowacji 1914–1945” z dioramą walk o przełęcz. W Svidníku stoi też 37-metrowy pomnik Armii Czerwonej (1954), przy którym w czterech zbiorowych mogiłach pochowano ponad 9000 żołnierzy radzieckich, a obok park sprzętu bojowego. To miejsce pamięci i pochówku, więc obowiązuje cisza i szacunek.

W pobliżu

Po drodze ze Svidníka warto zatrzymać się przy drewnianych cerkwiach UNESCO w Ladomirovej i Bodružalu. Dalej na wschód jest Muzeum Andy’ego Warhola w Medzilaborcach, a na zachodzie Bardejów.

Oficjalna strona: vhu.sk

Zdjęcia: Pudelek (talk), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Michal Jakubský, CC BY 3.0, Wikimedia Commons; Yarl, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Pudelek, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Palickap, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.