Poprad (rzeka)

Poprad to rzeka Słowacji i Polski, prawy dopływ Dunajca. Ma około 174 km długości: 113 km płynie przez Słowację, 31 km stanowi granicę, a ostatnie 31 km leży w Polsce. Powierzchnia zlewni wynosi 2081 km², z czego prawie 1600 km² na Słowacji. Przez Dunajec i Wisłę Poprad niesie wodę do Bałtyku — to rzadkość na Słowacji, gdzie niemal wszystkie rzeki należą do dorzecza Dunaju. Nazwa rzeki jest jedną z najstarszych na Podtatrzu, w dokumentach pojawia się od 1244 roku.

Bieg rzeki: od źródeł do ujścia

Poprad rodzi się w Tatrach Wysokich. Jego najwyżej położone źródło to Hińczowy Potok, wypływający z Wielkiego Stawu Hińczowego na wysokości 1945 m. W Dolinie Mięguszowieckiej, na wysokości około 1302 m, łączy się on z potokiem Krupa wypływającym z Popradzkiego Stawu i tu zaczyna się Poprad. Rzeka okrąża Tatry Wysokie od południa, wpływa do Kotliny Popradzkiej i przepływa przez Poprad — największe miasto nad jej brzegami. Dalej płynie na północny wschód przez Kieżmark i Białą Spiską, między Tatrami i Magurą Spiską z jednej strony a Górami Lewockimi z drugiej, do Kotliny Lubowelskiej.

Pod Lubowlą Poprad skręca na wschód, koło Pławca gwałtownie zawraca na północny wschód i przekracza granicę koło Czirczy. Następnie przełamuje się przez Beskid Sądecki, oddzielając Pasmo Radziejowej od Pasma Jaworzyny Krynickiej. Granicę wyznacza na dwóch odcinkach — od Leluchowa do Muszyny (5 km) i od Legnavy do Piwnicznej-Zdroju (26 km). Poniżej Rytra dolina się rozszerza, a między Starym Sączem a Nowym Sączem Poprad uchodzi do Dunajca. Nie ma dużych dopływów, tylko potoki górskie: po słowackiej stronie Wielicki, Sławkowski i Zimna Woda, Biała Woda Kieżmarska, Lubica, Jakubianka, Lubowianka, po polskiej Muszynka, Wierchomlanka, Łomniczanka, Wielka Roztoka. Średni przepływ w Mniszku nad Popradem wynosi 22,3 m³/s.

Co zobaczyć nad rzeką

• Popradzki Staw i Symboliczny Cmentarz — w górnym biegu, nad doliną potoku Krupa.
• Zamek w Kieżmarku i Drewniany kościół artykularny Trójcy Świętej w Kieżmarku — kilkaset metrów od rzeki.
• Zamek Lubowelski — na skale nad Popradem; strzegł dawnego szlaku handlowego doliną.
• Uzdrowisko Żegiestów-Zdrój: pijalnia „Anna” i Dom Zdrojowy — uzdrowisko w granicznym przełomie.
• Stary Sącz: rynek i klasztor klarysek — miasto przy ujściu.

Rzeka i ludzie

Już w średniowieczu doliną Popradu wiódł szlak handlowy ze Spisza do Małopolski, którego strzegł Zamek Lubowelski. Sama rzeka do transportu prawie się nie nadawała: Wincenty Pol w połowie XIX wieku pisał, że tratwy mogą nią płynąć tylko przy wysokiej wodzie, poniżej Kieżmarku przeszkadzają jazy, a między Lubowlą a Sączem łożysko zawalają głazy, zwłaszcza od wielkiej powodzi z 1813 roku, więc towary ze Spisza częściej wożono wozami. Dziś słowacką częścią doliny biegnie droga do Preszowa, polskim brzegiem od Muszyny do Piwnicznej-Zdroju — widokowa droga wojewódzka nr 971, a całą doliną — linia kolejowa Nowy Sącz – Leluchów – Pławiec – Poprad. Dolina obfituje w źródła mineralne i termalne, na których wyrosły uzdrowiska Muszyna, Żegiestów i Piwniczna-Zdrój.

Przyroda i bezpieczeństwo

Górny bieg leży w Tatrzańskim Parku Narodowym (TANAP): poruszać się można tylko po znakowanych szlakach, a kąpiel w tatrzańskich stawach jest zakazana (słowackie ministerstwo środowiska, 2026). Polską część doliny chroni Popradzki Park Krajobrazowy. Poprad to rzeka górska o szybkich wezbraniach: w czerwcu 2010 roku woda zalała część Lubowli, a koło Starego Sącza zerwała most kolejowy, odbudowany w 2011 roku. W czasie ulew nie podchodź do stromych brzegów. Numery alarmowe: 112, w słowackich górach HZS 18 300, w polskich GOPR 985 lub +48 601 100 300.

W pobliżu: szczyty, szlaki, schroniska

Do źródłowego stawu prowadzi szlak Trzy Studniczki, stara leśniczówka – Przystanek Popradzki Staw. Z Lubowli można wejść szlakiem Stara Lubowla – Orlovská Magura, a z Rytra nad polskim przełomem — szlakiem Rytro – Przehyba; dolinę przecina też Główny Szlak Beskidzki.

Zdjęcia: Ing.Mgr.Jozef Kotulič, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Michal Klajban, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Color managed in Photoshop by Poeticbent (talk · contribs), based on lower..., CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Jakub Hałun, CC BY 4.0, Wikimedia Commons.