Raba (rzeka)

Raba to prawy dopływ Wisły w województwie małopolskim. Ma 131,9 km długości, jej zlewnia zajmuje 1537,1 km², a 86% tej zlewni leży w Karpatach. Raba rodzi się w Beskidach między Rabką a Nowym Targiem, płynie na północ i północny wschód przez Beskidy i Pogórze, a w Kotlinie Sandomierskiej koło Uścia Solnego uchodzi do Wisły. Przez wieki jej dolina była ważną drogą, wzdłuż której wyrastały wsie i miasta; nazwa rzeki ma prawdopodobnie pochodzenie celtyckie.

Bieg rzeki: od źródeł do ujścia

Źródła Raby leżą w grzbiecie Obidowej, na zboczach Kułakowego Wierchu, na wysokości około 774 m; rzekę zasilają też potoki spod Żeleźnicy w Beskidzie Orawsko-Podhalańskim i z Rabskiej Góry. Bieg dzieli się na trzy części: górny w Beskidach (60 km, średni spadek 8,5‰), środkowy na Pogórzu (34 km) i dolny w Kotlinie Sandomierskiej (43 km). Do Myślenic Raba jest typową rzeką górską o kamienistym dnie, z gęstą siecią stromych dopływów i wąskimi dolinami.

Rzeka płynie wąską doliną na północny wschód przez Sieniawę, Rabę Wyżną, Chabówkę i Rabkę-Zdrój. Niżej przecina kotlinę Mszany Dolnej, gdzie skręca na północny zachód, przepływa między Szczeblem a Lubogoszczem, a od Lubnia płynie prosto na północ przez Pcim do Myślenic. Na tym odcinku Raba oddziela Beskid Makowski od Beskidu Wyspowego. Między Myślenicami a Dobczycami przegradza ją zapora Jeziora Dobczyckiego, niżej jeszcze długo meandruje po żwirze, mijając Gdów i Bochnię. Dopływy to m.in. Poniczanka, Słonka, Mszanka, Kasinianka, Krzczonówka, Trzemeśnianka i największy prawy — Stradomka.

Co zobaczyć nad rzeką

• Skansen Taboru Kolejowego w Chabówce — parowozy i wagony przy węźle kolejowym nad Rabą.
• Rabka-Zdrój: tężnia solankowa, pijalnie i leczenie — uzdrowisko w dolinie Raby.
• Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju — blisko brzegu rzeki.
• Jezioro Dobczyckie — sztuczne jezioro między Myślenicami a Dobczycami (zob. niżej).

Rzeka i ludzie

Raba to jedna z nielicznych dużych rzek polskich Karpat, którą nigdy nie spławiano tratew ani nie pływano statkami. Wincenty Pol pisał, że ze wszystkich dopływów Wisły wody Raby są najbardziej rwące: do Myślenic łożysko zagradzają górskie jazy, w górnym biegu łomy drzew i kamieni, częste mielizny, niżej kręty bieg i ostre zakręty, a drewna w górnym biegu było mało, więc nie było czego spławiać. Powodzie na Rabie były stałą klęską, dopóki w 1986 roku nie zbudowano Jeziora Dobczyckiego. Decyzję podjęto w 1970 roku; przed napełnieniem wycięto 70 ha lasu, przeniesiono wsie, drogi, cmentarz, szkoły i zakłady. Zapora ma 30 m wysokości i 617 m długości, jezioro zajmuje do 10,65 km² i mieści 127 mln m³. Zbiornik daje około 55% wody pitnej Krakowa, dlatego ze względów sanitarnych dostęp do wody jest zablokowany; poniżej zapory działa niewielka elektrownia wodna.

Przyroda i bezpieczeństwo

W Rabie żyje rak rzeczny, a do lat 70. XX wieku w starorzeczach między Pcimiem a Lubniem występowały żółwie błotne. Jezioro Dobczyckie stało się ostoją ptaków wodnych — czapli siwej, mew, łabędzia niemego. Dostęp do wody zbiornika jest zabroniony: to źródło wody pitnej. Raba to szybka rzeka górska, więc po ulewach i wiosną nie podchodź do podmytych brzegów. W górach pomaga GOPR: 985 lub +48 601 100 300, ogólny numer alarmowy — 112.

W pobliżu: szczyty, szlaki, schroniska

Nad Rabką wznosi się Luboń Wielki, na który prowadzi szlak Rabka – Luboń. Nad doliną między Mszaną Dolną a Lubniem stoją Szczebel i Lubogoszcz, a dolinę Raby przecina Główny Szlak Beskidzki.

Zdjęcia: Mach240390, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; If you are willing to use this photo, please caption it as follows: author:..., CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Mathieu Mars, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Przykuta, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.