Przehyba

Przehyba (także Prehyba, Przechyba) to szczyt o wysokości ok. 1175 m w zachodniej części Pasma Radziejowej w Beskidzie Sądeckim. Leży w głównym grzbiecie pasma, pomiędzy Wielką i Małą Prehybą. Przez wierzchołek biegnie granica między Szlachtową (powiat nowotarski) a Gaboniem (powiat nowosądecki) w województwie małopolskim. Przehyba jest jednym z łatwiej dostępnych szczytów pasma i ważnym węzłem szlaków, a na sąsiednim, zachodnim wierzchołku stoją duże schronisko PTTK i 87-metrowa wieża telewizyjna.

Jak dojść / szlaki

Na Przehybie krzyżują się szlaki ze Szczawnicy, Krościenka, Starego Sącza, Rytra, Jazowska i Piwnicznej. Czasy według polskiej Wikipedii:

• czerwony — Główny Szlak Beskidzki na odcinku Rytro – Krościenko nad Dunajcem: z Rytra 5:25 h (↓ 4:50 h), z Radziejowej 1:15 h (z powrotem 1:30 h), z Krościenka 4:35 h (↓ 3:50 h), z Dzwonkówki 2:10 h. Według OpenStreetMap tym samym grzbietem biegną międzynarodowy szlak Eisenach – Budapeszt i europejski szlak E3;
• niebieski — Szczawnica – Przehyba – Rytro: ze Szczawnicy 3 h (↓ 2:25 h), z Rytra 3:50 h (↓ 3:05 h);
• zielony — Szczawnica – Gabańka – Przehyba – Jazowsko: ze Szczawnicy 2:50 h (↓ 2:10 h), z Jazowska 3:40 h;
• żółty — Stary Sącz – Moszczenica Wyżna – Przehyba: ze Starego Sącza 4:50 h, z Moszczenicy 3:10 h.

Na szczyt prowadzi też asfaltowa droga z Gabonia, dlatego Przehybę licznie odwiedzają także rowerzyści. Schronisko PTTK stoi na wysokości 1138 m na zachodnim wierzchołku (Małej Prehybie); zimą obok działa 200-metrowy wyciąg orczykowy.

Co widać ze szczytu

Z polany pokrywającej grzbiet roztacza się widok na południe — na Pieniny i Tatry — oraz na północ ku Kotlinie Sądeckiej. Ze szlaków w samym Paśmie Radziejowej wierzchołek jest trudny do dostrzeżenia, zwykle chowa się za Złomistym Wierchem i Skałką. Najlepiej widać Przehybę z grzbietu Małych Pienin, a stalową wieżę przekaźnika — nawet z Tatr.

Przyroda i historia

Nazwa Prehyba (początkowo Perehyba) to zruszczona przez Rusinów, dawniej zamieszkujących pobliską Ruś Szlachtowską, nazwa słowacka oznaczająca przełęcz. Najpierw dotyczyła tylko hali, później przeniesiono ją na szczyt. Z wierzchołka odchodzi na południe boczny grzbiet Góry Pieniążnej, Kiczory i Starego Wierchu, a stok północny opada do potoku Jaworzynka.

Pomysł budowy schroniska na Prehybie zgłosił w 1908 r. Kazimierz Sosnowski, jednak gmina Szlachtowa przez dziesięciolecia odmawiała sprzedaży gruntu. Dopiero w 1936 r. kupiono działkę od hr. Adama Stadnickiego, a w listopadzie 1937 r. schronisko, nazwane imieniem Sosnowskiego, przyjęło pierwszych gości. W czasie II wojny światowej budynek służył partyzantom, a pod koniec 1944 r. Niemcy go spalili. W 1958 r. oddano nowe, kamienne schronisko; 17 grudnia 1991 r. spłonęła jego drewniana część, a budynek odbudowano w latach 90. Obok działają dziś także mały schron „Betlejemka” z 1953 r., Ośrodek Kultury Turystyki Górskiej „Gabinet Sosnowskiego” i kaplica. Radiowo-telewizyjny ośrodek nadawczy z 87-metrową wieżą pokrywa sygnałem tereny na północ w promieniu ponad 100 km.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Szlaki na Przehybę to leśne ścieżki i grzbietowe drogi bez trudności technicznych, dostępne przez cały rok; zimą grzbiet Pasma Radziejowej pokrywa głęboki śnieg, a przy wietrze na otwartych polanach jest bardzo zimno. Szczyt nie leży w parku narodowym, ale część pasma należy do Popradzkiego Parku Krajobrazowego, więc trzymaj się szlaków i nie śmieć. Na Przehybie znajduje się dyżurka ratowników GOPR z Grupy Krynickiej. Numery alarmowe: GOPR 985 lub +48 601 100 300, ogólny 112.

Ciekawostki

• Schronisko na Prehybie budowano prawie trzy dekady: od pierwszego pomysłu w 1908 r. do otwarcia w 1937 r.
• Stalową wieżę przekaźnika na Przehybie widać nawet z Tatr.
• Przez Przehybę biegną aż trzy szlaki długodystansowe: Główny Szlak Beskidzki, Eisenach – Budapeszt i E3.

Zdjęcia: Jakub Hałun, CC BY 4.0; Jakub Hałun, CC BY 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Zalasem1, CC BY 4.0; Zalasem1, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.