Rabsztyn

Rabsztyn (słow. Rabštín) to szczyt o wysokości 847 m w Małych Pieninach, przez który przebiega granica polsko-słowacka. Polskie stoki należą do Szlachtowej (gmina Szczawnica, powiat nowotarski, województwo małopolskie), słowackie do wsi Lesnica w okresie Stara Lubowla. Obie miejscowości leżą ok. 2,4 km od wierzchołka, uzdrowiskowa Szczawnica — 3,9 km na północny zachód.

Rabsztyn to wyraźnie wyodrębniony, lesisto-skalisty szczyt zbudowany z wapieni. Jest kulminacją krótkiej odnogi odchodzącej od grzbietu Małych Pienin pod Wysokim Wierchem i wznosi się na wprost Jarmuty, na południe od niej, ponad doliną Leśnickiego Potoku. Od zachodu kończy się stromą, przepaścistą ścianą skalną o wysokości ok. 50 m.

Jak dojść / szlaki

Na sam wierzchołek nie prowadzi znakowany szlak. Najbliższe szlaki przebiegają w pobliżu:

• niebieski — grzbietowy szlak Małych Pienin (z Tarnowa na Wielki Rogacz) prowadzi polanami między Rabsztynem a wzniesieniem Huściawa (818 m), na północ od szczytu. Można na niego dojść ze Szczawnicy lub od schroniska pod Durbaszką (według OpenStreetMap ok. 2,3 km od wierzchołka);
• żółty — po stronie słowackiej z Lesnickiego Siodła do rozdroża Szlachtowskie Skałki (Šľachovky) – Huściawa na niebieskim szlaku grzbietowym.

Według polskiej Wikipedii na szczyt można bez większych trudności, choć dość stromo, wejść od południowego wschodu, poza szlakiem. Ok. 500 m na wschód od Rabsztyna, między nim a Wysokim Wierchem, działało dawniej turystyczne przejście graniczne Szlachtowa – Wielki Lipnik (na wysokości 865 m).

Co widać ze szczytu

Część wierzchołkową porasta w większości zwarty las, więc widoki są ograniczone. Według słowackiej Wikipedii ze skalistego wierzchołka widać jednak okoliczne szczyty Pienin, Tatry i sąsiednią Magurę Spiską, a na północy przygraniczne wzniesienia w Polsce. Dobre widoki na Trzy Korony, Tatry i Beskid Sądecki rozciągają się z polan przy niebieskim szlaku pod szczytem.

Przyroda i historia

Rabsztyn leży w zlewni Dunajca: wody ze stoków południowych odprowadza Leśnicki Potok, z północnych — dopływy Grajcarka. Wśród sąsiednich wzniesień są Jarmuta (794 m) i Huściawa na północy, Szlachtowskie Skałki (Šľachovky, 900 m) na wschodzie i Łużna Skała (Lužná skala, 773 m) na zachodzie. Rośnie tu rzadka w Polsce i chroniona pluskwica europejska. Pod szczytem od polskiej strony leżą duże polany, na których prowadzony jest kulturowy wypas owiec; ok. 0,8 km od wierzchołka OpenStreetMap zaznacza bacówkę.

Nazwa szczytu w wersjach Rabenstein czy Rabstin pojawia się już w pismach słynnego brata Cypriana z Czerwonego Klasztoru na Słowacji, który zbierał tu zioła. Szczyt od dawna odwiedzali turyści; malował go i opisywał m.in. Maciej Bogusz Stęczyński. W 1860 r. pisano, że nawet panie bawiące w kąpielach szczawnickich wchodziły tu pieszo w towarzystwie przewodnika górala. Niektórzy, m.in. Maria Konopnicka, uważali, że na szczycie stał niegdyś zamek, ale nie jest to prawdą. Krążyły też opowieści o lochach łączących go z Jarmutą i o sztolniach w górze. Według niepotwierdzonych informacji do 1914 r. gniazdował tu ostatni w Pieninach sęp płowy — ptak bardzo rzadki na obszarze Polski.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Grzbietowy szlak w pobliżu Rabsztyna jest łatwy i dostępny przez cały rok. Sam wierzchołek leży poza szlakami: zachodnia ściana o wysokości ok. 50 m jest niebezpieczna, a wapienie po deszczu są śliskie, dlatego wchodź tylko od południowego wschodu i przy suchej pogodzie. Polskie stoki leżą poza Pienińskim Parkiem Narodowym, natomiast południowe, słowackie stoki należą do słowackiego Pienińskiego Parku Narodowego (PIENAP) — przestrzegaj jego zasad i nie schodź ze szlaków tam, gdzie jest to zabronione. Zimą na polanach bywa głęboki śnieg. Po polskiej stronie ratownictwo zapewnia GOPR (985 lub +48 601 100 300), po słowackiej — Horská záchranná služba HZS (18 300, z zagranicznego numeru +421 18 300); numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Niemiecką formę nazwy, Rabenstein, notował już brat Cyprian z Czerwonego Klasztoru.
• Wbrew popularnej legendzie, powtarzanej nawet przez Marię Konopnicką, na szczycie nigdy nie było zamku.
• Obok szczytu działało dawniej turystyczne przejście graniczne Szlachtowa – Wielki Lipnik.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.