Watrisko

Watrisko to skalisty szczyt o wysokości 960 m w Małych Pieninach, wschodniej części Pienin. Leży między Smerekową a Wierchliczką, ale w odróżnieniu od nich nie w grzbiecie głównym, lecz ok. 150 m na północ od niego – w całości po polskiej stronie. Administracyjnie należy do wsi Jaworki (gmina miejsko-wiejska Szczawnica, powiat nowotarski, województwo małopolskie). Do przysiółka Kornaje jest ok. 2 km, do centrum Jaworek 3,1 km, do słowackiej Litmanovej 3,5 km. Wierchliczka znajduje się niecały kilometr na wschód, a najwyższy szczyt Pienin – Wysokie Skałki – ok. 1,8 km na zachód.

Od Watriska w kierunku północno-zachodnim odchodzi niewielki boczny grzbiet ze szczytami Góra Repowa i Skalskie. Masyw odwadniają Skalski Potok i Potok Zimna Studnia. Stoki wschodnie i północne porasta las, a od zachodu szczyt urywa się niemal pionową wapienną ścianą o wysokości 20–30 m – jej białą plamę dobrze widać z okolicznych połonin.

Jak dojść / szlaki

Grzbietem głównym Małych Pienin biegnie niebieski szlak (Tarnów – Wielki Rogacz): od Drogi Pienińskiej przez Szafranówkę, Łaźne Skały, Cyrhle, Wysoki Wierch, Durbaszkę, Wysoką i Wierchliczkę na przełęcz Rozdziela i Przełęcz Gromadzką w Beskidzie Sądeckim. Szlak nie prowadzi przez sam szczyt, lecz omija go od wschodu przełęczą w grzbiecie głównym – stamtąd na wierzchołek jest zaledwie kilka minut. Według OSM tym samym grzbietem biegnie też słowacki szlak dalekobieżny Via Slovakia. Najbliższe punkty wyjścia to Jaworki i dolina Białej Wody; z przełęczy Rozdziela (803 m), 1,7 km na wschód, na grzbiet wyprowadza żółty szlak z Jaworek.

Co widać ze szczytu

Ze skalistego wierzchołka roztacza się widok na Pieniny, Tatry i zalesioną dolinę z rezerwatem Zaskalskie-Bodnarówka. Tuż pod szczytem od północy leży ładna polana z rozległą panoramą; polskie źródła zaznaczają, że jest ona sztucznie zalesiana, więc z czasem widoki mogą się zawęzić.

Przyroda i historia

Polana pod Watriskiem to pozostałość pól nieistniejącej wsi Biała Woda. Od drugiej połowy XIV wieku te góry wypasali Wołosi; później powstała tu wieś na prawie wołoskim, której mieszkańcy, Rusini-Łemkowie, żyli z pasterstwa, a z czasem karczowali las pod pola. Biała Woda słynęła z druciarzy, którzy naprawiali gliniane garnki i docierali ze swoim rzemiosłem aż do Warszawy i Kijowa. W 1931 r. we wsi było 110 zagród i 494 mieszkańców. W 1947 r., w ramach akcji „Wisła”, ludność wysiedlono, a zabudowania spalono; ocalał tylko jeden dom na dawnym osiedlu Kornaje i murowana kapliczka przy wejściu do rezerwatu.

Dziś na dawnych polach prowadzi się wypas kulturowy owiec i bydła. W dolinie potoku Biała Woda w 1963 r. utworzono krajobrazowy rezerwat Biała Woda, a w dolinie Skalskiego Potoku pod Watriskiem od 1961 r. istnieje rezerwat Zaskalskie-Bodnarówka (19 ha), chroniący las i ciepłolubną roślinność wapiennych skał; w jego lesie gniazduje puchacz. Przez rezerwat nie prowadzi szlak, a przejście wymaga uzgodnienia z Nadleśnictwem Krościenko.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Watrisko leży poza Pienińskim Parkiem Narodowym, więc wstęp jest wolny, ale obowiązują zasady rezerwatów i obszaru Natura 2000 „Małe Pieniny”: nie skracaj drogi przez tereny chronione i nie podchodź do krawędzi skalnej ściany. Otwarte połoniny Małych Pienin nie dają osłony przed wiatrem i burzą, a we mgle łatwo zgubić znaki. Grzbiet jest dostępny przez cały rok; zimą często trzeba przecierać szlak.

Pieniny obsługuje GOPR (Grupa Podhalańska): tel. 985 lub +48 601 100 300 oraz 112; warto zainstalować aplikację „Ratunek”. Po słowackiej stronie grzbietu działa HZS: 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Polskie źródła podają dla Watriska trzy różne wysokości: 960, 974 i 977 m.
• Z połonin nad Białą Wodą widać Pieniny, Tatry, Beskid Sądecki, Gorce i góry słowackie.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 2.5; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.