Mnich

Mnich (słow. Mních) to ostra granitowa turnia o wysokości 2068 m w polskiej części Tatr Wysokich. Wznosi się w górnej części Doliny Rybiego Potoku nad południowo-zachodnim brzegiem Morskiego Oka, nad którym wyrasta 675-metrową sylwetką. Obok Mięguszowieckich Szczytów jest najbardziej rozpoznawalnym elementem krajobrazu wokół Morskiego Oka. Turnia nie łączy się z grzbietem głównym Tatr: jej południowo-zachodnia grań ginie w piargach pod Cubryną.

Masyw Mnicha tworzą trzy wzniesienia — sam Mnich, Mniszek (ok. 2045 m) i Ministrant; w ścianach Ministranta znajduje się największy okap w Tatrach. Sama turnia ma dwa bliskie wierzchołki, z których nieco wyższy jest północno-wschodni, utworzony z wielkiego, pochyłego bloku skalnego.

Jak dojść / szlaki

Na wierzchołek Mnicha nie prowadzi żaden znakowany szlak — to cel wyłącznie wspinaczkowy. Najłatwiejsza droga, tzw. „przez płytę”, wiedzie od zachodu, od strony Doliny za Mnichem, i również wymaga umiejętności wspinaczkowych oraz asekuracji. Najtrudniejsza jest niemal pionowa ściana północno-wschodnia o wysokości ok. 260 m, widoczna znad Morskiego Oka; kilka łatwiejszych dróg („Przez płytę”, „Klasyczna”, „Orłowskiego”) często służy jako drogi kursowe.

Turyści najlepiej widzą Mnicha z brzegu Morskiego Oka i z pobliskich szlaków. Do jeziora prowadzi asfaltowa droga z parkingu na Palenicy Białczańskiej (8,5 km, zamknięta dla samochodów prywatnych, ok. 2 godz. 20 min). Znad Morskiego Oka żółty szlak wiedzie przez próg Doliny za Mnichem i zbocza Miedzianego na Szpiglasową Przełęcz (ok. 2 godz. 30 min), a od progu doliny czerwony szlak prowadzi na Wrota Chałubińskiego (ok. 1 godz.). Z tych szlaków turnię widać z bliska, a w Dolinie za Mnichem wyraźne są ścieżki taterników prowadzące pod ściany.

Co widać ze szczytu

Według niemieckiej Wikipedii ze szczytu Mnicha roztacza się jedna z najpiękniejszych panoram w Tatrach — na całą Dolinę Rybiego Potoku wraz z Morskim Okiem. Od południa sąsiaduje z nim podobny kształtem, ale mniej efektowny Zadni Mnich, a od południowego wschodu masyw Cubryny i Mięguszowieckich Szczytów.

Przyroda i historia

Nazwę nadali turni zapewne pasterze i myśliwi: jej kształt przypomina postać zakonnika w płaszczu z kapturem. Po raz pierwszy zapisał ją w 1721 roku Gabriel Rzączyński, który pisał po łacinie o skale nad Morskim Okiem przypominającej z daleka siedzącego mnicha. W XIX wieku Mnicha opisywali poeci, m.in. Seweryn Goszczyński. W okolicy Morskiego Oka są jeszcze trzy szczyty o podobnej nazwie — Zadni Mnich, Żabi Mnich i Roztocki Mnich. We wschodniej ścianie na wysokości ok. 1900 m znajduje się kilka jaskiń, m.in. Studnia w Mnichu.

Pierwszego wejścia dokonali w 1879 lub 1880 roku dwudziestoletni Jan Gwalbert Pawlikowski i przewodnik Maciej Sieczka: mieli 15 metrów konopnej liny, a całą drogę pokonali boso. Wydarzenie to bywa uznawane za narodziny polskiego taternictwa. Pierwszą kobietą na szczycie była w 1902 roku Wanda Herse, prowadzona przez Klimka Bachledę, a pierwsze wejście zimowe miało miejsce 6 marca 1910 roku. W 1941 roku hitlerowcy umieścili na widocznej znad Morskiego Oka ścianie drewnianą swastykę; taternicy Czesław Łapiński i Kazimierz Paszucha nocą obluzowali jej mocowanie i znak spadł podczas wichury.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Mnich leży w Tatrzańskim Parku Narodowym (TPN), do którego wstęp jest płatny. Schodzenie ze szlaków dozwolone jest wyłącznie w celu uprawiania taternictwa w wyznaczonych rejonach; należy do nich rejon Morskiego Oka wraz z boczną granią Mnicha. Taternicy nie potrzebują specjalnej karty, ale każde wyjście trzeba zarejestrować — w Książce Wyjść Taternickich (w schronisku PTTK nad Morskim Okiem) lub przez internet na stronie parku. Pod ściany należy podchodzić najkrótszą bezpieczną drogą od najbliższego szlaku; biwakowanie na terenie parku jest zabronione. Bez doświadczenia wspinaczkowego na szczyt można wejść jedynie z licencjonowanym przewodnikiem.

Zimą stoki Doliny Rybiego Potoku są zagrożone lawinami. W Tatrach pomocy udziela TOPR: 985 lub +48 601 100 300, a także numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Sylwetka Mnicha widnieje na odznakach przewodników tatrzańskich.
• W 2018 roku Mariusz Biedrzycki przeszedł całą ścianę północno-wschodnią solo, bez asekuracji, od podstawy po wierzchołek.
• Turnia „grała” w filmach: w 1961 roku powstał krótkometrażowy film „Wariant R” o przejściu drogi Długosza i Pietscha.

Zdjęcia: Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY-SA 3.0; Andrzej Makarczuk, Public domain; Adam Opioła, CC BY-SA 4.0; Adam Opioła, CC BY-SA 4.0; Rafał Kozubek, CC BY-SA 4.0; The original uploader was Makarczuk at Polish Wikipedia., CC BY-SA 2.5; User:EMeczKa, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.