Ciemniak

Ciemniak (słow. Temniak) to szczyt o wysokości 2096 m n.p.m. w Tatrach Zachodnich, najdalej na zachód wysunięty z czterech wierzchołków masywu Czerwonych Wierchów. Leży w głównej grani Tatr, którą biegnie granica polsko-słowacka. Stoki północne i zachodnie należą do gminy Kościelisko w powiecie tatrzańskim, a południowo-wschodnie opadają do słowackiej Doliny Cichej nad Podbańską. Najbliższe przysiółki Kościeliska — Gronik, Nędzówka i Kiry — leżą 5–6 km na północ, a Zakopane nieco dalej na północny wschód. Źródła słowackie podają wysokość 2090 m, słowacka Wikipedia — 2096,3 m.

Na Ciemniaku główna grań Tatr załamuje się mniej więcej o 90°. Szeroka, płaska kopuła szczytowa oddzielona jest od Krzesanicy niewielką Mułową Przełęczą (2067 m), a na południe grań opada przez Tomanowe Stoły do wybitnej Tomanowej Przełęczy (1686 m). Z wierzchołka odchodzą cztery granie, m.in. północno-zachodni Twardy Grzbiet z Twardą Kopą, oddzielający Dolinę Kościeliską od Miętusiej. Ciemniak wznosi się nad dolinami Kościeliską, Tomanową, Miętusią, Tomanową Liptowską i niewielkim polodowcowym kotłem Doliny Mułowej. Nazwa pochodzi zapewne od tej właśnie doliny, zwanej dawniej przez pasterzy Doliną Ciemną.

Jak dojść / szlaki

Na szczyt można wejść tylko od strony polskiej, znakowanymi szlakami Tatrzańskiego Parku Narodowego (TPN). Wejście nie jest technicznie trudne, ale to pełnowartościowa wycieczka wysokogórska z dużą różnicą wysokości.

• Szlak czerwony z Cudakowej Polany w Dolinie Kościeliskiej przez Adamicę, Polanę Upłaz i Chudą Przełączkę — ok. 3 h 25 min w górę i 2 h 30 min w dół.
• Czerwony szlak graniowy przez Czerwone Wierchy: z Ciemniaka przez Krzesanicę, Małołączniak i Kopę Kondracką na Kasprowy Wierch — ok. 3 h (z powrotem 2 h 55 min). Kasprowy Wierch to wygodny początek lub koniec przejścia.
• Szlak zielony przez Twardy Grzbiet, Chudą Przełączkę, Czerwony Żleb i Dolinę Tomanową do schroniska na Hali Ornak — ok. 2 h 40 min w dół i 3 h 40 min w górę. Do Chudej Przełączki biegnie razem ze szlakiem czerwonym.

Od strony słowackiej na szczyt nie prowadzi żaden znakowany szlak.

Widok ze szczytu

Trawiasto-skalisty wierzchołek daje widok dookolny. Szczególnie dobrze widać Dolinę Kościeliską i Tatry Zachodnie, a także Jezioro Orawskie. Źródła słowackie dodają do panoramy wiele szczytów Tatr Wysokich, a przy dobrej widoczności wschodnią część Niżnych Tatr, Małą Fatrę Krywańską, Magurę Orawską i Beskidy Orawskie. W pobliżu wznoszą się Krzesanica, Małołączniak, Ornak, Kominiarski Wierch i Giewont.

Przyroda i historia

Ciemniak zbudowany jest ze środkowotriasowych dolomitów z przeławiceniami wapieni; tylko górną część Twardego Grzbietu przykrywają twarde skały krystaliczne. Na stromym zachodnim stoku nad Doliną Kościeliską sterczą skałki zwane Rzędami Tomanowymi, poprzedzielane Czerwonymi Żlebkami, które niżej łączą się w Czerwony Żleb. W wapieniach masywu jest wiele jaskiń, m.in. Jaskinia Miętusia i Jaskinia Lodowa w Ciemniaku, a tuż pod wierzchołkiem — jaskinia Studzienka w Ciemniaku.

Już w połowie lata sit skucina na Twardym Grzbiecie brunatnieje i nadaje szczytowi czerwonawy odcień — stąd nazwa całych Czerwonych Wierchów. Rosną tu rośliny zarówno podłoża wapiennego, jak i granitowego; prof. Władysław Szafer tłumaczył to obecnością granitowych żwirów, pozostałych po dawnej pokrywie skał krystalicznych. Stwierdzono tu m.in. tak rzadkie gatunki, jak naradka tępolistna, sybaldia rozesłana i babka górska.

W XIX wieku górę nazywano Czerwonym Wierchem Upłaziańskim: cały jej północny grzbiet należał do Hali Upłaz i wypasano go niemal pod sam wierzchołek. W tym samym czasie w Czerwonym Żlebie i Czerwonych Żlebkach wydobywano rudę żelaza. Pierwsze odnotowane wejście zimowe pochodzi z 1908 roku.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Czerwone Wierchy mają szerokie, łagodne wierzchołki bez wyraźnych punktów orientacyjnych, więc we mgle łatwo zabłądzić — trzymaj się znaków. Grań jest całkowicie odsłonięta na wiatr i burze; latem wychodź wcześnie i schodź z grani, gdy nadciąga burza. Zimą i wiosną stoki nad dolinami są zagrożone lawinami, a na grani bywa lód i nawisy śnieżne — wtedy niezbędne są raki, czekan i umiejętność posługiwania się nimi. W Tatrzańskim Parku Narodowym wolno chodzić tylko znakowanymi szlakami; wstęp jest płatny.

W polskich Tatrach działa TOPR: 985 lub +48 601 100 300 oraz 112.

Zdjęcia: Hubert Waguła, CC BY-SA 4.0; karolinaspiewak, CC BY 3.0; Leafnode, CC BY-SA 2.5; Mszarek, CC BY 3.0; Cybularny, CC0; Cybularny, CC0; MOs810, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.