Centrum Sztuki Ludowej „Huculska grażda”, Jaworów

Wieś Jaworów koło Kosowa nazywana jest stolicą huculskiego liżnikarstwa. Liżniki tka się tu niemal w co drugim domu, a latem przy drodze na płotach suszą się kolorowe wełniane narzuty. Aby zachować i pokazać te rzemiosła, w 2012 roku założono we wsi Regionalne Centrum Sztuki Ludowej „Huculska grażda”. Centrum skupia miejscowych mistrzów, gromadzi ich prace (zbiór liczy około tysiąca przedmiotów, wiele z nich to dzieła rodziny Szkribliaków – snycerza Jurija Szkribliaka i jego córki, hafciarki Kateryny) i pomaga podróżnym prześledzić całą drogę wełny – od owcy na połoninie do gotowego liżnika.

Po co jechać: program „Od owcy do liżnika”

Najciekawszą propozycją dla gości jest wycieczka edukacyjna, która latem trwa niemal cały dzień. Można ją zamówić dla jednej osoby, rodziny lub grupy do czterdziestu osób. Program składa się z kilku części:

• połonina: wejście do pasterzy na grzbiet Sokilski, poznanie koszaru, szałasu i sposobu doglądania stada; można tu skosztować budzu, bryndzy lub wurdy;
• spacer po wsi i obejrzenie ekspozycji sztuki ludowej;
• warsztaty tkania liżnika w prawdziwej grażdzie – dawnej huculskiej zagrodzie z zamkniętym podwórzem, w której dom i budynki gospodarcze tworzą krąg;
• zakup liżnika bezpośrednio od tkaczki;
• obejrzenie wałyła – drewnianej kadzi, do której z impetem spada górska woda i w której liżnik przez kilka godzin jest folowany, aż stanie się gęsty i puszysty.

Zimą program odbywa się bez wyjścia na połoninę. Termin, czas trwania i cenę należy zawsze uzgodnić wcześniej telefonicznie.

Jak powstaje liżnik i co kupić

Liżnik to gruba wełniana narzuta z długim, dwustronnym włosem. Świeżą owczą wełnę najpierw myje się gorącą wodą, potem płucze w rzece, suszy, sortuje i czesze, a następnie przędzie na grube nici i farbuje. Tkaczki z Jaworowa wolą barwniki naturalne – wywary z łupin cebuli, kory dębu i olchy, czarnego bzu i liści orzecha. Tka się na drewnianych krosnach, a ostatni, decydujący etap odbywa się w wałyle.

W Jaworowie kupuje się nie tylko duże liżniki na łóżko, ale też chodniki, poduszki, dywaniki i ciepłe narzuty. Tkaczki chętnie pokażą, jak odróżnić prawdziwy liżnik od fabrycznej podróbki: przyjrzeć się kolorowi i włosowi, potrzeć włókna w palcach, obejrzeć wyrób pod światło. Kupując w domu tkaczki, płacisz bezpośrednio twórczyni i możesz wybrać wzór oraz rozmiar albo zamówić wyrób z wyprzedzeniem.

Wieś artystów

Jaworów słynie nie tylko z liżników. Pochodzą stąd snycerze Szkribliakowie i Korpaniukowie, twórcy huculskiej snycerki płaskiej; we wsi haftuje się, maluje pisanki i robi trembity, odbywał się tu też Międzynarodowy Festiwal Huculski. Warsztaty liżnikarskie w Jaworowie to więc także okazja, by poznać jeden z najżywszych ośrodków sztuki na Huculszczyźnie.

Informacje praktyczne

• Adres: wieś Jaworów, rejon kosowski, centrum wsi.
• Zwiedzanie: wyłącznie po wcześniejszym uzgodnieniu.
• Telefon: +380673946999 (warto wcześniej sprawdzić, czy program jest aktualny).
• Cena: zależy od zakresu programu, należy ją ustalić telefonicznie.
• Co zabrać: wygodne buty i kurtkę przeciwdeszczową na wejście na połoninę oraz gotówkę na zakupy u tkaczek.

Publikowane wcześniej ceny są nieaktualne, a forma wycieczki mogła się zmienić, dlatego przed wyjazdem koniecznie zadzwoń. Warsztaty prowadzą też niektóre tkaczki we własnych pracowniach.

Dojazd

Jaworów leży przy drodze R-24 między Kosowem a Werchowiną, około 11–15 km od Kosowa. Samochodem jedź z Kosowa w kierunku Werchowiny; główne miejsca rzemieślnicze we wsi znajdują się w promieniu około kilometra. Komunikacją publiczną dojedziesz autobusem Kosów – Werchowina, który przejeżdża przez Jaworów. Do samego Kosowa łatwo dotrzeć autobusem z Iwano-Frankiwska lub Kołomyi.

Strona i media społecznościowe: grazhda.huculia.info

Zdjęcia: grazhda.huculia.info.