Zobor

Zobor to góra o wysokości 587 m wznosząca się tuż nad miastem Nitra w zachodniej Słowacji. To szczyt najbardziej na południe wysuniętej części gór Tribeč – grupy Zoboru, która trójkątnym klinem wcina się w Nizinę Naddunajską. Dlatego Zobor, choć niski, widać z daleka, a z jego stoków roztacza się szeroki widok na Nitrę, dolinę rzeki Nitry i Pogórze Naddunajskie. Góra wymieniona jest już w Dokumentach Zoborskich z początku XII w. jako «de Zuburiensis». Na południowych stokach rosną winnice, a na przedwierzchołku zwanym Pyramída (556 m) stoi 64-metrowa żelbetowa wieża telewizyjna ukończona w 1993 r.

Jak dojść / szlaki

• Znakowane szlaki prowadzą na Zobor prosto z Nitry (start na wysokości 167 m, czyli ponad 400 m podejścia), z dzielnicy Dražovce i ze wsi Žirany.
• Przez górę biegnie czerwona Magistrala Ponitrzańska, a wokół szczytu poprowadzono zieloną ścieżkę edukacyjną «Grodzisko Zobor».
• W pobliżu przebiega też słowacka odnoga Drogi św. Jakuba (etap Jelenec – Nitra).

Kiedyś na Zobor kursowała z Nitry kolej krzesełkowa, ale w 1994 r. ją zatrzymano; potem popadła w ruinę i w dużej części została rozebrana. Dziś na szczyt chodzi się pieszo – to ulubiony spacer mieszkańców i gości miasta.

Historia

Zobor to jedno z najważniejszych miejsc historycznych Słowacji. Na szczycie leży prehistoryczne grodzisko, w IX w. prawdopodobnie wykorzystywane przez Słowian jako schronienie; obwód jego wałów sięga prawie 3 km. Na południowo-wschodnim cyplu pod koniec VIII w. powstało kolejne grodzisko słowiańskie – pod fundamentami kościoła z XI w. odkryto tu resztki jeszcze starszej świątyni. Wraz z innymi grodziskami stanowiły one podstawę wielkomorawskiej Nitry IX wieku.

Na południowy zachód od szczytu już na początku XI w. stał klasztor benedyktynów, po raz pierwszy wzmiankowany w 1111 r. w Dokumentach Zoborskich; wspomina się przy nim szkołę – najstarszą udokumentowaną szkołę na terenie Słowacji. Klasztor mógł powstać już w IX w. Później na jego miejscu powstał klasztor kamedułów. Z klasztorem łączy się też św. Świerad, od którego imienia nazwano jaskinię Svoradova w Dražovcach – dziś pomnik przyrody. Na starych zdjęciach widać Pomnik Tysiąclecia, który stał na szczycie w latach 1896–1921.

Przyroda

Szczyt zajmuje narodowy rezerwat przyrody «Zoborská lesostep», utworzony już w 1952 r. na 26 ha. To przykład łąkowego krajobrazu przypominającego step, otoczonego ciepłolubnymi dąbrowami i grądami; powstał on w wyniku dawnego osadnictwa i karczowania lasu pod wypas. Przetrwały tu rzadkie rośliny i zwierzęta ciepłolubne: kosaciec niski, sasanka wielkokwiatowa, miłek wiosenny i tobołki słowackie, rosnące tylko w Górach Zoborskich, Krasie Słowackim i przyległych terenach Węgier. Szerszy obszar należy do Obszaru Chronionego Krajobrazu Ponitrie i sieci Natura 2000.

Na stokach Zoboru bije kilka źródeł: Svoradov prameň, Buganka, Šindolka oraz źródła przy ulicach Martinská, Kláštorná i Pivonková.

Wskazówki

Zobor to niska góra, którą można odwiedzić przez cały rok, ale latem na otwartych, stepowych stokach jest bardzo gorąco: weź wodę i nakrycie głowy. W rezerwacie nie schodź ze ścieżek i nie zrywaj roślin. W razie wypadku dzwoń pod 112.

Zdjęcia: Pistal, CC BY-SA 4.0; Pudelek (Marcin Szala), CC BY-SA 3.0; Geof, CC BY-SA 3.0; Igor Marhevský, Public domain; Divald K. Fia műintézet, CC BY-SA 2.5 — Wikimedia Commons.