Żar

Żar to szczyt o wysokości 761 m w Beskidzie Małym, nad Jeziorem Międzybrodzkim na Sole. Jego zachodnie stoki opadają do jeziora, południowo-wschodnie do doliny potoku Isepnica, północne do doliny potoku Mała Puszcza, a na północny wschód biegnie grzbiet do Kiczory (Kiczery), łączący Żar z dalszą częścią Grupy Kocierza. Administracyjnie szczyt należy do wsi Międzybrodzie Żywieckie w powiecie żywieckim. Nazwa wskazuje zapewne, że hale na jego stokach uzyskano niegdyś przez wypalanie lasu; w Beskidach spotyka się ją bardzo często.

Wygląd szczytu całkowicie zmieniła elektrownia szczytowo-pompowa Porąbka-Żar, zbudowana w latach 1971–1979: zamiast lasu na wierzchołku leży sztuczny zbiornik górny w kształcie deltoidu.

Jak dojść / szlaki

Od 2004 r. na szczyt w 5,5 minuty wjeżdża się koleją linowo-terenową o długości ok. 1300 m, należącą do Polskich Kolei Linowych; wykorzystano przy niej tabor kolejki na Gubałówkę po jej modernizacji. Asfaltowa droga na szczyt istnieje od 1979 r., ale od uruchomienia kolejki mogą z niej korzystać tylko pojazdy upoważnione; pieszo można nią wejść.

• Przez szczyt prowadzi czerwony Mały Szlak Beskidzki: z zapory w Porąbce przez Żar (zbiornik), Kiczorę, Przełęcz Isepnicką, Cisowe Grapy i Wielką Górę (Kocierz) na Przełęcz Kocierską – ok. 4 h 05 min.
• Z parkingu Żar drogą asfaltową przez Przełęcz Isepnicką i stoki Kiczory – ok. 2 h.
• Z Międzybrodzia Żywieckiego na szczyt prowadzą też szlaki zielony i czarny.

Co widać ze szczytu

Żar to bardzo dobry punkt widokowy. Widać stąd Kotlinę Żywiecką z Jeziorem Żywieckim i wznoszące się nad nią szczyty Beskidu Żywieckiego i Śląskiego, a za Sołą niemal całą Grupę Magurki Wilkowickiej – od Łysego Gronia przez Rogacz, Magurkę Wilkowicką i Chrobaczą Łąkę po Bujakowski Groń. Na północy, ponad Jeziorem Czanieckim, widać Pogórze Śląskie z miastami i kominami zakładów, a na wschodzie, ponad koroną zbiornika – Złotą Górę, Kiczerę, Cisowe Grapy i Potrójną. Przy górnej stacji stoją lunety i opisana panorama.

Przyroda i historia

W 1936 r. z inicjatywy Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej na szczycie powstało szybowcowe lotnisko Żar. W 1947 r. u podnóża zbudowano lotnisko dla samolotów holujących szybowce (lądowanie na szczycie było im zabronione). Budowa elektrowni zlikwidowała lotnisko na szczycie – przeniesiono je na środkowe stoki góry, łącząc z lotniskiem samolotowym. U podnóża nadal działa Górska Szkoła Szybowcowa „Żar” i uprawia się paralotniarstwo.

Górny zbiornik elektrowni, oddany w 1979 r., ma ok. 650 m długości i do 250 m szerokości, mieści 2,31 mln m³ wody o głębokości do 28 m. Uszczelniono go kilkoma warstwami asfaltu przełożonymi żelbetem, a obwałowania mają ponad 30 m wysokości. To najwyżej położony zbiornik tego typu w Polsce o największej wysokości tłoczenia wody – 440 m. Moc elektrowni wynosi 500 MW; pompowanie trwa ok. 5,5 h, a wytwarzanie energii ok. 4 h. Na szczycie działa też stacja meteorologiczna.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Żar jest dostępny przez cały rok. Zimą na stoku działają dwa wyciągi i trasy narciarskie, więc piesi powinni trzymać się z dala od tras. Zbiornik na szczycie to obiekt przemysłowy: nie przechodź przez ogrodzenia i nie zbliżaj się do wody. Nad stokami w pobliżu lotniska latają szybowce i paralotnie. W razie wypadku dzwoń do GOPR: 985 lub +48 601 100 300, albo na 112.

Ciekawostki

• Jezioro Międzybrodzkie u podnóża leży na wysokości 318 m – ponad 440 m niżej niż szczyt.
• Sprawność cyklu pompowanie–wytwarzanie w elektrowni wynosi ok. 75%.
• Po niemiecku górę nazywa się czasem Feuerberg – „Ognista Góra”.

Zdjęcia: Pborys, CC BY-SA 4.0; Pudelek at Polish Wikipedia, CC BY-SA 3.0; Michał Płachta (micio), CC BY-SA 2.5; Multi Passionate Guy, CC BY-SA 4.0; pufacz, Public domain; Milosz B., CC BY 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.