Szalony Wierch

Szalony Wierch, dawniej Głupi Wierch (słow. Hlúpy, Šialený vrch; niem. Törichter Gern) to szczyt o wysokości 2061 m w słowackich Tatrach Bielskich, trzeci co do wysokości w tym wapiennym paśmie. Wznosi się nad Zdziarem, ok. 18 km na północny zachód od Kieżmarku, na terenie miasta Wysokie Tatry w powiecie Poprad w kraju preszowskim. To szczyt węzłowy: tu grań Tatr Bielskich łączy się z granią Tatr Wysokich.

Szalony Wierch leży w środkowej części grani głównej Tatr Bielskich, między Płaczliwą Skałą (Ždiarska vidla, 2142 m), oddzieloną Szeroką Przełęczą Bielską, a Zadnimi Jatkami (2020 m) za Szaloną Przełęczą. Na południe grań opada na Przełęcz pod Kopą (Kopské sedlo, 1749 m), oddzielającą Tatry Bielskie od Wysokich. Zachodnie stoki odwadnia Dolina Zadnich Koperszadów do Jaworowego Potoku w dorzeczu Dunajca, północne – Dolina do Regli (Monkova dolina), a południowo-wschodnie – Dolina Przednich Koperszadów do Popradu.

Jak dojść / szlaki

Na sam wierzchołek wchodzić nie wolno. Szalony Wierch leży w narodowym rezerwacie przyrody Tatry Bielskie Tatrzańskiego Parku Narodowego (TANAP), objętym ochroną ścisłą, i jest zamknięty dla turystów od 1978 r. Jego zboczami biegnie jednak jeden z nielicznych znakowanych szlaków Tatr Bielskich.

• Szlak czerwony (ścieżka edukacyjna Monkova dolina) – ze Zdziaru Doliną do Regli i Doliną Szeroką na Szeroką Przełęcz Bielską, dalej zachodnimi i południowymi zboczami Szalonego Wierchu przez Szalony Przechód na Przełęcz pod Kopą: ok. 8,4 km, ok. 1075 m podejść, ok. 3 h 55 min.
• Na Przełęczy pod Kopą szlak czerwony krzyżuje się z niebieskim z Jaworzyny Tatrzańskiej przez Dolinę Zadnich Koperszadów do Tatrzańskich Matlar.

Szlak jest sezonowy, a odcinek przez Dolinę do Regli bywał w niektórych latach zamykany z powodu zniszczeń, dlatego przed wyjściem sprawdź aktualny stan na stronie TANAP.

Co widać ze szczytu

Wierzchołek porasta tylko niska roślinność. Widać stąd część grani głównej Tatr Bielskich i wiele szczytów Tatr Wysokich, a przy dobrej widoczności Góry Wołowskie, Branisko, Bachureń, Czerchów, Góry Lewockie, Pieniny, Magurę Spiską i szczyty południowej Polski. Podobne widoki otwierają się z Szerokiej Przełęczy Bielskiej i Przełęczy pod Kopą, na które prowadzi szlak.

Przyroda i historia

Szczyt zbudowany jest z wapieni, ale zjawisk krasowych praktycznie na nim nie ma. W grani głównej, ok. 380 m na północny wschód od wierzchołka, znajduje się jaskinia Szalona Dziura (Priepasť na Hlúpom) – pochodzenia tektonicznego, a nie krasowego. Największym żlebem jest Głupi Żleb opadający do Doliny Zadnich Koperszadów.

Na łatwo dostępny, trawiasty szczyt prawdopodobnie od dawna wchodzili pasterze, a potem turyści i naukowcy. Pierwszego wejścia zimowego dokonali w 1910 r. Gyula Hefty, Ernő Kaczander i István Laufer. Nazwa jest najpewniej prześmiewcza – tak pasterze przezywali strome, męczące przy podejściu szczyty. Według innej wersji pierwotna spiskoniemiecka nazwa Ternichter Gern oznaczała „ukryty klin”, bo góra często chowała się w chmurach.

Pod koniec II wojny światowej żołnierze niemieccy zbudowali w grani bunkier połączony linią telefoniczną z Jaworzyną Tatrzańską, ale do walk w tym rejonie nie doszło.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Szlak biegnie wysoko powyżej granicy lasu, dlatego od 1 listopada do 31 maja jest zamknięty w ramach sezonowego zamknięcia szlaków wysokogórskich TANAP. Nie schodź ze znakowanej ścieżki: cały masyw to rezerwat ścisły, a za naruszenia grożą mandaty. W słowackich górach pomaga Horská záchranná služba (HZS): 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Polscy pasterze nazywali górę Głupim Wierchem, słowaccy – Šialený vrch (Szalony Wierch); obie nazwy są w użyciu do dziś.
• Szalony Wierch jest jednym z końców wspólnego odcinka grani głównej Tatr i grani głównej Tatr Bielskich; drugim jest Hawrań.

Zdjęcia: Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY 3.0; Kristo, CC BY-SA 3.0; Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY-SA 4.0; Adrian Tync, CC BY-SA 4.0; Kristo, CC BY-SA 3.0; Rafał Kozubek, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.