Świnica

Świnica (słow. Svinica) to szczyt o wysokości 2302 m n.p.m. w grani głównej Tatr, na granicy Polski i Słowacji. Jest pierwszym od zachodu wybitnym szczytem Tatr Wysokich — tuż za przełęczą Liliowe zaczynają się Tatry Zachodnie z Kasprowym Wierchem. Ma kształt szerokiej skalnej piramidy z dwoma wierzchołkami: wyższym, południowo-wschodnim (2302 m), na który prowadzi szlak, oraz północno-zachodnim wierzchołkiem taternickim (2291 m), niedostępnym dla turystów. Świnica góruje nad trzema dolinami — Gąsienicową i Doliną Pięciu Stawów Polskich w Polsce oraz Doliną Cichą na Słowacji. Do centrum Zakopanego jest w linii prostej około 10 km, do Kuźnic około 6 km.

Jak dojść / szlaki

Wszystkie szlaki na szczyt prowadzą od strony polskiej, przez Tatrzański Park Narodowy:

• Szlakiem czerwonym z Kasprowego Wierchu granią główną przez Liliowe i Świnicką Przełęcz — najłatwiejsza i najpopularniejsza droga, dwukierunkowa. Ze Świnickiej Przełęczy na szczyt idzie się około 45 min, w dół około 40 min. Powyżej przełęczy jest krótki kominek, trawers stromego Żlebu Blatona z łańcuchami (tuż poniżej szlaku żleb urywa się pionowym progiem) i wąska przełączka Wrótka; ostatnie metry to łatwa wspinaczka z łańcuchami.
• Szlakiem czarnym z Doliny Gąsienicowej (od stacji meteorologicznej koło schroniska Murowaniec) wprost na Świnicką Przełęcz, dalej tym samym odcinkiem czerwonym.
• Szlakiem czerwonym od Zawratu — znacznie trudniejszy, bardzo eksponowany odcinek nad urwiskami, z łańcuchami i klamrami. Po obrywie skalnym w 2018 roku został wyremontowany i od 2021 roku obowiązuje na nim ruch jednokierunkowy — wyłącznie od Zawratu w stronę Świnicy; schodzenie nim jest zabronione. Na Zawrat prowadzą szlaki niebieskie z Doliny Gąsienicowej (przez Czarny Staw) i z Doliny Pięciu Stawów Polskich. Od Zawratu na wschód zaczyna się Orla Perć, również jednokierunkowa (tylko od Zawratu w stronę Koziego Wierchu).

Na Kasprowy Wierch można wjechać koleją linową z Kuźnic: trasa ma około 4,3 km długości i 936 m różnicy wysokości, z przesiadką na Myślenickich Turniach, a górna stacja leży na wysokości 1959 m. Kolej ma przerwy techniczne wiosną i jesienią i nie kursuje przy silnym wietrze, więc warto wcześniej sprawdzić rozkład. Do Kuźnic nie można wjechać prywatnym samochodem.

Co widać ze szczytu

Skalisty wierzchołek daje widok dookolny. Na wschód biegnie boczna grań Świnicy z Orlą Percią, Kozim Wierchem i Granatami, na południowy wschód — centralna część Tatr Wysokich, na zachód — trawiaste Tatry Zachodnie z Kasprowym Wierchem i Czerwonymi Wierchami. W dole leżą stawy Doliny Gąsienicowej i Doliny Pięciu Stawów Polskich. Przy dobrej przejrzystości, według źródeł słowackich, widać fragmenty Niżnych Tatr, Wielkiej Fatry i Beskidów Orawskich.

Przyroda i historia

Nazwę tłumaczy się zwykle podobieństwem sylwetki szczytu do świńskiego łba. Północne i wschodnie urwiska o wysokości około 350 m to popularny teren wspinaczkowy; na trawiastych stokach można spotkać świstaki i kozice, a nad skałami ptaki drapieżne.

Pierwszą próbę wejścia podjął w 1805 roku Stanisław Staszic, ale przeszkodziło mu załamanie pogody. Niższy wierzchołek zdobyli w 1822 roku austriaccy oficerowie wykonujący pomiary topograficzne. Na główny wierzchołek 22 lipca 1867 roku jako pierwszy dotarł przewodnik Maciej Sieczka, który wprowadził tam Eugeniusza Janotę, Bronisława Gustawicza i Stanisława Librowskiego. Pierwszego wejścia zimowego dokonał samotnie Jerzy Maślanka 30 grudnia 1907 roku. Towarzystwo Tatrzańskie wyznakowało szlak na szczyt w 1885 roku, a przedłużenie na Zawrat zbudowano w latach 1889–1893. Wysokość 2302 m potwierdził pomiar geodezyjny z 2022 roku i dane lidarowe; wcześniej podawano 2301 m.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Świnica tylko wydaje się łatwa: z powodu bliskości kolei linowej trafia tu wiele nieprzygotowanych osób. W masywie zginęło około 30 osób, z czego połowa na odcinku od Zawratu. Najtragiczniejsze zdarzenie miało miejsce 15 sierpnia 1939 roku, gdy podczas burzy piorun wywołał lawinę kamienną tuż pod szczytem i zginęło kilku uczestników wycieczki młodzieżowej. Śnieg w żlebach zalega często do późnego lata, a łańcuchy przy mrozie i po opadach śniegu stają się niebezpieczne — potrzebne są raki, czekan i kask. W czasie burzy nie wchodź na grań; TPN zaleca na odcinkach z łańcuchami zestaw do autoasekuracji (uprząż, lonża, kask).

• Wstęp do TPN jest płatny (od 2025 roku bilet normalny 11 zł, ulgowy 5,50 zł) — w kasach przy wejściach i online.
• Od 1 marca do 30 listopada wszystkie szlaki parku są zamknięte od zmierzchu do świtu, od 1 grudnia do końca lutego — w godzinach 22:00–5:00.
• Wolno chodzić tylko szlakami; zakazane są psy, drony, biwakowanie i zrywanie roślin.
• Numery alarmowe: TOPR 985 lub +48 601 100 300 oraz 112; warto zainstalować aplikację „Ratunek”. Aktualne warunki i zamknięcia szlaków podaje codzienny komunikat turystyczny TPN.

Ciekawostki

• W 1902 roku Walerian Dzieślewski zaproponował budowę kolei zębatej na Świnicę; po ostrych sporach projekt upadł.
• Świnica jest szczytem zwornikowym: grań główna Tatr załamuje się tu pod kątem prostym, a odchodzi od niej 9-kilometrowa grań wschodnia, którą poprowadzono Orlą Perć.
• Na szczycie bywali m.in. Stanisław Wyspiański, Maria Skłodowska-Curie, Mieczysław Karłowicz i Stefan Żeromski.

Zdjęcia: Monopol, CC BY-SA 3.0; Łukasz Śmigasiewicz, CC BY-SA 3.0 pl; Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY-SA 4.0; mywildside.pl, CC BY 3.0; Piotr J, CC BY-SA 2.5; Vavrik, Public domain — Wikimedia Commons.