Stawy Gąsienicowe: Długi, Kurtkowiec, Dwoisty

Gąsienicowe Stawy to najliczniejsza grupa jezior w jednej dolinie polskich Tatr. Rozrzucone są po Dolinie Gąsienicowej w Tatrach Wysokich, w Tatrzańskim Parku Narodowym (TPN) nad Zakopanem. Największe z nich mają już osobne strony — Czarny Staw Gąsienicowy i Zielony Staw Gąsienicowy; tu mowa o mniejszych jeziorach zachodniej części, Doliny Zielonej Gąsienicowej, które turyści widzą ze szlaków na Świnicę i Kościelec. W przewodnikach podaje się zwykle 21 stawów, ale te dane pochodzą z przedwojennych pomiarów: według nowszych zdjęć lotniczych niektóre stawy wyschły, a inne się zmniejszyły.

Wszystkie stawy są pochodzenia polodowcowego i leżą przeważnie w cyrkach lodowcowych; niektóre wypełniają zagłębienia między wałami głazów i piargów. Najważniejsze z nich:

• Długi Staw Gąsienicowy — 1783 m, pod zachodnimi zboczami Kościelca; według przewodnika W. H. Paryskiego 1,58 ha (254 × 100 m), głębokość 10,6 m, trzeci pod względem powierzchni i głębokości w dolinie. Górale nazywali go Kuklatym Stawem.
• Kurtkowiec — 1686 m, 1,56 ha razem z wysepką, głębokość 4,8 m. Wysepka o powierzchni 0,067 ha, porośnięta kosodrzewiną, leży na wysokości 1689 m — to najwyżej położona wyspa w Polsce.
• Dwoisty Staw — 1657 m, dwa sąsiednie stawy (1,41 i 0,9 ha). Poziom wody waha się w nich o ponad 8 m: zimą woda uchodzi spod lodu, a w czasie suszy stawy rozpadają się na kilka mniejszych.
• Litworowy Staw — 1618 m, płytki (1,1 m) staw o bagnistym dnie, który stopniowo zarasta turzycą; nazwa pochodzi od rosnącego w pobliżu arcydzięgla litworu.
• Czerwone Stawki — dwa maleńkie, płytkie stawki na wysokości ok. 1694 m obok Kurtkowca.

W stawach tatrzańskich naturalnie nie było ryb. W latach 50. i 60. XX wieku zarybiono je pstrągami, co przyniosło szkody: w Dwoistym Stawie odkryto w 1882 r. rzadkiego arktycznego skorupiaka, skrzelopływkę bagienną (Branchinecta paludosa) — jedyne stanowisko w Polsce — ale badania TPN z lat 1995–1996 wykazały, że wyginęła, najpewniej z powodu pstrągów. Nad brzegami Długiego Stawu, Kurtkowca, Litworowego Stawu i Czerwonych Stawków rośnie turzyca Lachenala, w Polsce występująca tylko w Tatrach; w Litworowym Stawie odbywa gody żaba trawna i żyje traszka górska.

Co zobaczyć i co robić

• Kurtkowiec z wysepką — najbardziej fotogeniczne miejsce grupy: szlak na Świnicę biegnie moreną dokładnie między nim a Zielonym Stawem.
• Widok z góry — z podejścia na Świnicką Przełęcz i na przełęcz Karb widać kilkanaście jezior błyszczących wśród kosodrzewiny i pól głazów; Dwoisty Staw najlepiej widać spod zachodnich zboczy Małego Kościelca.
• Jesienne barwy — we wrześniu trawy wokół stawów rdzewieją, a woda wydaje się szczególnie ciemna.

Jak dojść

Wędrówka zaczyna się w Kuźnicach w Zakopanem: szlakiem niebieskim przez Boczań lub żółtym przez Dolinę Jaworzynkę do schroniska PTTK Murowaniec na Hali Gąsienicowej — według drogowskazów ok. 2 h w górę. Od Murowańca idź żółtym szlakiem w stronę Kasprowego Wierchu, a dalej czarnym szlakiem Hala Gąsienicowa (stacja IMGW) – Świnicka Przełęcz: do rozwidlenia szlaków niebieskiego i czarnego przy Kurtkowcu i Czerwonych Stawkach — 1 h (w dół 50 min). Niebieski szlak między Kurtkowcem a Czerwonymi Stawkami prowadzi na przełęcz Karb (30 min) obok Długiego Stawu, a czarny biegnie dalej obok Litworowego Stawu na Świnicką Przełęcz (55 min od rozwidlenia). Można też zejść z Kasprowego Wierchu trasą Kasprowy Wierch – Schronisko PTTK Murowaniec. To pełnodniowa wycieczka górska po kamienistych ścieżkach, nie dla wózków. Do Dwoistego Stawu nie prowadzi żaden znakowany szlak: to obszar ochrony ścisłej, stawy ogląda się tylko z daleka.

Sezon i bezpieczeństwo

Obowiązuje bilet wstępu do TPN: 11 zł, ulgowy 5,50 zł, 7-dniowy 55 zł (stan na październik 2026; w punktach wejścia, online na tpn.gov.pl i przez kody QR). Od 1 marca do 30 listopada w TPN obowiązuje zakaz poruszania się po szlakach od zmierzchu do świtu. Kąpiel w stawach jest zabroniona, psów nie wolno wprowadzać do tej części parku, zakazane są też drony i biwakowanie. Najlepsza pora — od czerwca do października. Według komunikatu TPN z 30 października 2026 powyżej górnej granicy lasu zalega śnieg i lód, obowiązuje zagrożenie lawinowe — sprawdzaj komunikat na lawiny.topr.pl. Ratownicy TOPR: 985 lub 601 100 300.

W pobliżu

• Zielony Staw Gąsienicowy — największe jezioro Doliny Zielonej, za wałem moreny od Kurtkowca.
• Czarny Staw Gąsienicowy — najgłębsze (51 m) jezioro doliny, za grzbietem Kościelca.
• Świnica — najwyższy szczyt nad doliną.
• Zmarzły Staw Gąsienicowy — wysokogórski stawek pod Kozią Przełęczą.

Oficjalna strona: tpn.gov.pl

Zdjęcia: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Rafał Kozubek, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY 3.0, Wikimedia Commons.