Salatyński Wierch

Salatyński Wierch, zwany też Salatynem (słow. Salatín, dawniej Salatínsky vrch), to szczyt o wysokości 2048 m w grani głównej Tatr Zachodnich, w Rohaczach, na Słowacji. Wznosi się nad Doliną Bobrowiecką Liptowską i wsią Jałowiec (Jalovec), ok. 18 km na północ od Liptowskiego Mikułasza. Góra leży na granicy powiatów Liptowski Mikułasz i Twardoszyn, a grań stanowi tu naturalną granicę między Orawą a Liptowem. Najbliższe wsie to Zuberzec na północnym zachodzie (ok. 7 km), Huty (8 km), Habówka i Jałowiec (po 9 km).

Salatyn to centralny szczyt rozległego masywu o tej samej nazwie i jeden z sześciu wierzchołków tzw. grupy Salatynów. W grani głównej leży między Małym Salatynem (2046 m), od którego oddziela go niewielka Pośrednia Salatyńska Przełęcz, a Brestową (1903 m). Północno-wschodnie stoki opadają do Doliny Salatyńskiej, skąd woda spływa do Zimnej Wody Orawskiej w dorzeczu Orawy; na południowym zachodzie leży dolina Podwałowiec w dorzeczu Wagu. Jest to najpotężniejszy masą szczyt Tatr Orawskich i ostatni od zachodu tatrzański dwutysięcznik.

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt prowadzi czerwony szlak granią główną Tatr Zachodnich:

• Od zachodu – z Siwego Wierchu przez Brestową. Z Salatyna na Brestową ok. 30 min, z powrotem 40 min.
• Od wschodu – z Wołowca przez Smutną Przełęcz, Banówkę i Skrzyniarki. Z Banikowskiej Przełęczy na szczyt ok. 2 h.
• Ze Zwierówki – szlakiem niebieskim przez Spalony Żleb na Brestową, dalej czerwonym. Wejście trwa ok. 3:40 h, zejście 2:15 h.
• Z Jałowca – szlakiem żółtym do rozdroża pod Łyścem, stamtąd niebieskim doliną Parichvost i zielonym przez Głęboką Dolinę na grań.

Co widać ze szczytu

Skalisty wierzchołek daje widok dookolny. Z bliska doskonale widać Siwy Wierch, Osobitą i Dolinę Rohacką, na wschodzie i południu liczne szczyty Tatr Zachodnich (Banówka, Pachoł, Rohacz Płaczliwy, Spalona Kopa), a wycinkowo także odległe Tatry Wysokie. Przy dobrej widoczności na horyzoncie widać Pogórze Skoruszyńskie, Beskidy Orawskie, Magurę Orawską, Małą i Wielką Fatrę, Góry Choczańskie, Niżne Tatry i góry południowej Polski.

Przyroda i historia

Wierzchołek i stoki są w większości trawiaste. Dawniej aż pod sam szczyt wypasano tu bydło z Doliny Bobrowieckiej: pastwisko Salatyn wzmiankują dokumenty orawskie od 1615 r., a mapa z 1823 r. oznacza szczyt jako „Salatjn B.”. Wierzchołek jest pocięty rowami grzbietowymi, a na rozległym zachodnim grzbiecie, nazywanym przez mieszkańców Zuberca Czerwonym Wierchem, leżą dwa małe stawki niewidoczne ze ścieżki. Szczyt stanowi zachodnie wybrzuszenie trzonu krystalicznego Tatr (tzw. elewacja Salatyńskiego). Pochodzenie nazwy jest niepewne: wywodzi się ją od słowackiego salaš (szałas pasterski), od słowiańskiego słowa oznaczającego „zamarznięty” albo od ludowej nazwy rośliny.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Salatyn leży w Tatrzańskim Parku Narodowym (TANAP). Wysokogórskie szlaki parku są co roku zamknięte od 1 listopada do 31 maja – wtedy na grań się nie wchodzi. Latem grań jest odsłonięta na wiatr i burze; trawiaste i kamieniste zbocza są po deszczu śliskie. Chodź tylko szlakami i planuj dzień tak, by uniknąć popołudniowych burz. W słowackich górach pomaga Horská záchranná služba (HZS): 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Pierwszego wejścia zimowego dokonali Józef Lesiecki i Leon Loria w 1911 r.
• Nazwa „Salatín” pojawia się na Słowacji kilkakrotnie jako nazwa gór.
• Salatyn to najdalej na zachód wysunięty szczyt Tatr przekraczający 2000 m.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.