Romanka

Romanka to szczyt o wysokości 1366 m n.p.m. w Beskidzie Żywieckim, najwyższy w Grupie Lipowskiego Wierchu i Romanki. Leży ok. 13–15 km na południe od Żywca i 3,5–4 km od granicy ze Słowacją, na terenie gmin Jeleśnia i Węgierska Górka w powiecie żywieckim w województwie śląskim. U jej stóp leżą Żabnica, Sopotnia Mała i Sopotnia Wielka. Względna różnica wysokości od dna doliny Soły w okolicach Cięciny i Wieprza (380–370 m) do szczytu wynosi niemal 1000 m i jest największa w Kotlinie Żywieckiej.

Od sąsiedniej Rysianki oddziela Romankę wybitna przełęcz Pawlusia (1176 m). Góra jest zwornikiem dwóch grzbietów: na północny zachód odchodzi grzbiet do Skały, na północny wschód — do Kotarnicy. W stoki wcinają się doliny trzech potoków: Romanki uchodzącej do Żabniczanki, Sopotnianki i potoku W Ciemnem. Kazimierz Sosnowski pisał w „Przewodniku po Beskidach Zachodnich”, że z Jeleśni Romanka przedstawia się jako śmiały, kończysty stożek, bo jej niższy szczyt południowy kryje się za północnym, a z doliny Soły — jako długi łukowaty grzbiet z zaklęśnięciem; szczyt południowy jest o 10 minut drogi od północnego, a od zachodu stok szczytowy spada dzikimi urwiskami skalnymi z grotą.

Jak dojść / szlaki

• Szlakiem żółtym z hali Rysianka przez przełęcz Pawlusia — ok. 1 h (z powrotem 55 min).
• Szlakiem niebieskim z Bystrej przez Lachowe Młaki, Górską Stację Turystyczną „Słowianka” i Suchy Groń — 3 h 35 min (z powrotem 3 h).
• Z Sopotni Małej przez Kotarnicę — 3 h 15 min (z powrotem 2 h 30 min); według źródeł słowackich jest to szlak niebieski.
• Z Sopotni Wielkiej przez Kotarnicę — 2 h 50 min (z powrotem 2 h 15 min).

Południowo-zachodnimi stokami, z ominięciem szczytu, biegnie szlak czerwony z Żabnicy przez Abrahamów, Suchy Groń, Halę Wieprzską i przełęcz Pawlusia na Rysiankę. Przez Romankę prowadzi też Szlak Papieski. Najbliższe schronisko stoi na Rysiance.

Widok ze szczytu

Wierzchołek porastają stare, dość zwarte bory regla górnego, dlatego jest pozbawiony widoków. Z odsłoniętych miejsc na stokach widać okoliczne szczyty Beskidu Żywieckiego i Orawskiego, Magurę Orawską, Małą Fatrę, Beskid Kisucki i Śląski.

Przyroda

Niemal całe stoki Romanki porastają lasy — to jeden z większych kompleksów leśnych w Beskidzie Żywieckim. Wierzchołek sięga prawie naturalnej górnej granicy lasu, a Sosnowski jeszcze w okresie międzywojennym pisał o tutejszym borze: „Istny to las-nędzarz, skarlały, półzeschły, pokręcony i zwikłany, a przecież żyjący”. Bór górnoreglowy jest tu bardzo narażony na trudne warunki atmosferyczne: pod koniec lat 60. XX wieku znaczne jego fragmenty zniszczyły szadź i wielkie opady śniegu, a osłabione drzewa zaatakował kornik. Niżej rosną buk, jodła, jawor i jarząb, z krzewów m.in. leszczyna, porzeczka skalna i bez koralowy. Pojawiają się tu wilk, dzik, jeleń, ryś, głuszec, borsuk, a nawet niedźwiedź brunatny.

Od 1963 roku szczytowe partie Romanki chroni rezerwat przyrody „Romanka”, utworzony dla ochrony jednego z ostatnich fragmentów puszczy karpackiej; masyw leży też w Żywieckim Parku Krajobrazowym. W ciągu wieków osadnictwa powstały tu hale pasterskie — Hala Wieprzska, Hala Łyśniewska i mniejsze, dziś bezimienne. W masywie występują czynne osuwiska, a Jaskinia w Sopotni Wielkiej ma korytarze o łącznej długości 101 m.

Historia

Nazwa szczytu jest dawna: podawał ją już Andrzej Komoniecki (1658–1728), autor „Chronografii albo Dziejopisu Żywieckiego”, i zawsze widniała na mapach. Romanka była jednym z pierwszych odwiedzanych turystycznie szczytów Beskidu Żywieckiego. W latach 1894–1899 niemiecki Beskidenverein wyznakował szlak z Jeleśni przez Romankę do Węgierskiej Górki, a w 1913 lub 1915 roku pod szczytem zbudowano schron dla narciarzy (Ski-Hütte), zniszczony pod koniec I wojny światowej. Dawniej na szczycie stała wieża triangulacyjna. W czasie II wojny światowej na stokach ukrywał się oddział partyzancki „Romanka”, który pod koniec wojny m.in. rozbił niemiecki ośrodek wypoczynkowy dla oficerów w schronisku na Rysiance.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Romanka jest dostępna przez cały rok, ale wierzchołek jest zalesiony i bez punktów orientacyjnych, więc we mgle trzymaj się znaków. W rezerwacie nie schodź ze szlaku. Zimą na grzbiecie zalega głęboki śnieg.

W Beskidach pomocy udziela GOPR: 985 lub +48 601 100 300 oraz 112.

Zdjęcia: Adrian Tync, CC BY-SA 4.0; Joa at Polish Wikipedia, Public domain; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Krzysztof Popławski, CC BY 4.0; PPawel, CC BY-SA 3.0; Pudelek, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.