Polana Jaworzynka

Jaworzynka to polana reglowa na dnie doliny o tej samej nazwie w Tatrach Zachodnich, na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego (TPN), tuż obok Kuźnic – południowej części Zakopanego. Polana leży na wysokości 1070–1120 m i ciągnie się doliną na długości około 1 km. Jej nazwa pochodzi od jaworów, które dawniej tu rosły. Dolina jest wyżłobiona w wapieniach, dlatego ma podziemne odwodnienie: koryto potoku Jaworzynka wypełnia się wodą tylko po obfitych opadach, a na polanie zwykle panuje niezwykła cisza. Stefan Żeromski pisał: „tego wąwozu Jaworzyny pod Magurą do śmierci nie zapomnę”, a Felicjan Faleński nazywał Jaworzynkę „doliną ciszy, cienia i pogody”.

Dawniej polana była częścią dużej Hali Jaworzynka, która obejmowała całą dolinę wraz ze stokami; w dokumentach z XVIII w. występuje jako Jaworzyna Łuszczkowa – od starego góralskiego rodu Łuszczków. Samą polanę koszono, a jej obrzeża i strome zbocza wypasano. Lasy zostały niemal całkowicie wycięte, a w dolinie wydobywano też rudy żelaza – do dziś widać sztolnie i hałdy. Nadmierny wypas zniszczył wschodnie zbocza Boczania i Skupniowego Upłazu, które zamieniły się w piargi, a Jaworzynka stała się najbardziej reprezentatywnym w Tatrach przykładem szkód wyrządzanych przez nadmierny wypas. Ich regenerację rozpoczęto jeszcze przed II wojną światową; najlepiej przyjęły się sadzone modrzew i olcha. W 1962 r. TPN wykupił cały obszar od górali z Murzasichla. W 1920 r. na zboczu doliny zbudowano pierwszą w Polsce dużą skocznię narciarską (rekord 42 m).

Dziś na polanie, na tzw. Niżniej Równi, stoją szałasy – pozostałość pasterskiej przeszłości. Bez wypasu polana zaczęła zarastać: w 1955 r. miała około 75 ha, a do 2004 r. jej powierzchnia zmniejszyła się o około 56%. Dlatego park co roku kosi część polany i usuwa pojawiające się zadrzewienia. Rosną tu rzadkie w Karpatach złoć mała i turzyca dwupienna, a na zboczach doliny zachowały się naturalne lasy, w których spotyka się jelenie, kozice, a nawet niedźwiedzia brunatnego.

Co zobaczyć i co robić

• Drewniane szałasy na płaskim dnie polany – jedno z najbardziej fotogenicznych miejsc w pobliżu Zakopanego, szczególnie zimą pod śniegiem.
• Wapienne skały prawego zbocza doliny – Cyganka, Cygan, Mnich, Parzące Turnie; 8-metrowa skała Mnich uchodzi za jedną z najtrudniej dostępnych w Tatrach.
• Cisza i zwierzęta: wczesnym rankiem można zobaczyć na polanie jelenie.

Jak dojść

Przez polanę prowadzi żółty szlak Kuźnice – Przełęcz między Kopami, jedna z popularnych dróg na Halę Gąsienicową. Polana leży w dolnej, niemal płaskiej części doliny, na samym początku szlaku z Kuźnic (1014 m), więc dojście do szałasów to krótki i łatwy spacer, odpowiedni dla dzieci. Całe podejście na Przełęcz między Kopami zajmuje 1:30–1:40 h w górę i 1:00–1:10 h w dół; wyżej szlak staje się stromy i kamienisty. Na przełęcz prowadzi też szlak Odejście na Nosalową Przełęcz – Przełęcz między Kopami.

Sezon i bezpieczeństwo

Wstęp do TPN jest płatny (stan na październik 2026: bilet 11 zł, ulgowy 5,50 zł, 7-dniowy 55 zł; online na tpn.gov.pl lub przez kody QR przy wejściach). Od 1 marca do 30 listopada obowiązuje zakaz poruszania się po szlakach TPN od zmierzchu do świtu; psów nie wolno wprowadzać do parku. Szałasy są zabytkami – nie należy do nich wchodzić. Zimą gładkie stoki doliny są zagrożone lawinami: do Jaworzynki odnosi się najstarsza znana wzmianka o śmierci w lawinie w Tatrach (1855). Sprawdzaj komunikat lawinowy TOPR; telefon TOPR: 601 100 300 lub 985.

W pobliżu

Kilka minut od Kuźnic leżą Polana Kalatówki i szczyt Nosal, a nad Kuźnicami wznosi się Kasprowy Wierch.

Zdjęcia: Andrzej Otrębski, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Cybularny, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; ŁukaszWu, CC BY 3.0, Wikimedia Commons; Q'bot, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Cybularny, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; Panek, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons.