Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej

Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej to muzeum na wolnym powietrzu poświęcone kulturze polskiej Orawy, historycznej krainy na pograniczu ze Słowacją. Uchodzi za pierwszy skansen utworzony w powojennej Polsce. Muzeum zajmuje około 12 ha u stóp Babiej Góry i liczy ponad 60 budynków, a także studnie, ogrodzenia, ule i inne obiekty małej architektury.

Sercem skansenu jest dwór rodu Moniaków, zachowany w miejscu, w którym go zbudowano. Moniakowie byli sołtysami Zubrzycy od lokacji wsi do połowy XIX wieku, a w 1674 roku otrzymali szlachectwo aktem cesarskim. Najstarsza część dworu pochodzi z XVII wieku, młodsza z XVIII. W 1937 roku potomkowie rodu, Joanna Wilczkowa i jej brat Sándor Lattyak, przekazali posiadłość Skarbowi Państwa z myślą o utworzeniu muzeum. Wojna przerwała prace; po niej dwór niszczał i służył nawet za owczarnię, ale w latach 1953–1954 odnowili go miejscowi rzemieślnicy. 11 września 1955 roku muzeum uroczyście otwarto — tę datę uważa się za dzień jego narodzin.

Co zobaczyć

Starsza część skansenu wokół dworu ma charakter parkowy, a nowsza nawiązuje do typowej orawskiej wsi z zagrodami rozrzuconymi wzdłuż drogi. Ekspozycje pokazują życie różnych warstw społecznych na Orawie od XVII do XX wieku.

• Dwór Moniaków ze stajniami, owczarnią, chlewem i piwnicą — najcenniejszy zabytek muzeum, w tym jego czarna (kurna) izba.
• Kościół Matki Bożej Śnieżnej z pierwszej połowy XVII wieku, dawna kaplica dworska: późnobarokowe ołtarze i chór z płaskorzeźbami ludowego twórcy Józefa Wrony.
• Chałupy z Jabłonki, Podwilka, Zubrzycy Dolnej, Chyżnego i Lipnicy Wielkiej: izba weselna w chałupie Dziubka, tkactwo, krawiectwo, szewstwo i stolarstwo, chałupy kryte słomą.
• Wiejskie zakłady: olejarnia z prasą, folusz do wyrobu sukna, farbiarnia, kuźnia, magiel napędzany kieratem, gonciarnia.
• Bacówki z wystawą o gospodarce pasterskiej, pasieka z ulami kłodowymi, XIX-wieczna szkoła i XVIII-wieczna Czarna Karczma z Podwilka, w której mieści się kasa.

Latem w muzeum odbywają się imprezy folklorystyczne, jarmarki i zajęcia edukacyjne dla dzieci; można też wypożyczyć strój orawski. Teren jest płaski i zielony, więc spacer sprawdzi się także w przypadku rodzin z małymi dziećmi.

Informacje praktyczne

Dojazd. Zubrzyca Górna leży przy drodze wojewódzkiej nr 957 między Jabłonką a Zawoją. Z Zakopanego najwygodniej jechać przez Nowy Targ i Jabłonkę; niedaleko jest też przejście graniczne Chyżne — Trstená. Przy muzeum jest parking. Komunikacją publiczną — autobusem w stronę Jabłonki lub Zawoi z przystankiem w Zubrzycy Górnej.

Godziny otwarcia. Od maja do września 9:00–17:00, od października do kwietnia 9:00–15:00; ostatnie wejście półtorej godziny przed zamknięciem. Muzeum jest nieczynne 1 i 6 stycznia, w Wielkanoc i Poniedziałek Wielkanocny, 3 maja, w Boże Ciało, 15 sierpnia, 1 i 11 listopada oraz 24–26 grudnia.

Bilety. Wystawa stała: normalny 25 zł, ulgowy 15 zł; z Kartą Dużej Rodziny 22 i 13 zł. Wystawy czasowe — 5 zł. Zwiedzanie samodzielne odbywa się z bezpłatną aplikacją mobilną lub folderem z kasy; wnętrza ogląda się wtedy przez okna lub drewniane kraty w sieniach. Aby wejść do środka budynków, trzeba zamówić zwiedzanie z przewodnikiem: 120 zł od grupy do 30 osób, około dwóch godzin, z rezerwacją co najmniej trzy dni wcześniej. Poniedziałek jest dniem bezpłatnym: można spacerować po terenie, ale bez przewodnika i bez wchodzenia do wnętrz. Fotografowanie na użytek prywatny jest bezpłatne, filmowanie kosztuje 50 zł, loty dronem tylko za zgodą dyrekcji. Płatność kartą lub gotówką. Dane według stanu na październik 2026 roku.

W pobliżu

Po drugiej stronie granicy, na słowackiej Orawie, warto zobaczyć Zamek Orawski (Oravský hrad) na skale nad rzeką Orawą i Muzeum Wsi Orawskiej w Zubercu — ciekawie jest porównać życie po obu stronach granicy. Na wschodzie leży skansen taboru kolejowego w Chabówce, a na północy — zamek w Suchej Beskidzkiej.

Oficjalna strona: orawa.eu

Zdjęcia: Zontarlj, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Pleple2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Przykuta, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.