Rejon jaworowski

Obwód lwowski

Obwód jaworowski to obwód na Ukrainie w północno-zachodniej części obwodu lwowskiego. Na południowym wschodzie obwodu sąsiaduje z miastem Lwów. Centrum administracyjnym rejonu jest miasto o znaczeniu rejonowym Jaworów. Obwód jaworowski jest bogaty w osady, takie jak Szkło, Iwano-Frankowo (Janów), Domażyr, Kożuchów, Nowojaworowsk, Porudenko, Stradacz itp. Przez obwód przebiega autostrada E40 Jaworów-Lwów o znaczeniu europejskim (autostrada M10 Lwów-Iwano-Frankowsk-Kraków do Krakowa), a część autostrady Kijów-Lizbona, która jest częścią A4 (trzeci korytarz kreteński), jest w budowie.

Obecne granice obwodu zostały wyznaczone w 1964 r. między Lwowem a granicą Rzeczypospolitej Polskiej. Graniczy z powiatami Żółkiew, Pustomyty, Horodok i Mosty w obwodzie lwowskim, a na zachodzie z powiatami jarosławskim i lubaczowskim w Polsce.

W regionie Jaworowa odkryto około 70 stanowisk archeologicznych. Ślady najwcześniejszej obecności prymitywnych ludzi sięgają środkowej epoki kamienia, mezolitu - IX-VI w. p.n.e. Ich stanowiska odkryto we wsiach Wilszanica, Ternowica, Worotiw. W III-V wieku na terenie obwodu żyły plemiona wschodniosłowiańskie, a jedno z największych plemion, Antowie, żyło w dorzeczu rzek Szkło i Wereszczyca. Pierwsza pisemna wzmianka o Jaworowie pochodzi sprzed podboju ziem galicyjskich przez Polskę w 1376 roku. Według jednej z wersji nazwa regionu pochodzi od lasów jaworowych, według innej - od księcia Jawora, o którym wspominają starożytne rosyjskie kroniki z XIII-XIV wieku.

Pomimo faktu, że 25% terytorium powiatu zajmuje poligon wojskowy, powiat Jaworów zajmuje pierwsze miejsce w regionie pod względem liczby ludności (dane z 2007 r. - 122,0 tys. osób). Większość ludności mieszka na obszarach wiejskich - 66,7 tys. osób, a 55,5 tys. osób mieszka w miastach. Nasz obwód składa się z 2 miast: starożytnego historycznego Jaworowa, który dziś liczy 12700 mieszkańców, oraz zurbanizowanego "pomysłu" lat 60-tych - Nowojaworowska z prawie 30 tysiącami mieszkańców (27683 osób). Cztery osady typu miejskiego zostały zbudowane na miejscu dawnych historycznych osad - Iwano-Frankowo (6003 mieszkańców), Krakiwiec (1146 mieszkańców), Niemirów (1900 mieszkańców) i Szkło (5446 mieszkańców). Wzdłuż brzegów rzeki znajdują się 132 małe i duże wsie Jaworowa, zrzeszone w 31 radach wiejskich. Największe wsie to Starychi (3420 mieszkańców), Nagachiv (2973 mieszkańców), Prylbychi (2362 mieszkańców), Nakonechne I i II (2303 mieszkańców), Birky (2204 mieszkańców), Chernyliava (1886 mieszkańców) i Ryasna-Ruska (1814 mieszkańców). Obwód jaworowski jest gęsto zaludnionym obszarem z 105 mieszkańcami na 1 km² powierzchni, co znacznie przewyższa średnią gęstość zaludnienia w Ukrainie (80 osób na km²).

Dzisiejszy obwód jaworowski jest rozwiniętym gospodarczo regionem z przemysłem spożywczym, lekkim, chemicznym, drzewnym, wydawniczym i poligraficznym oraz maszynowym, w tym dobrze rozwiniętym przemysłem materiałów budowlanych. Dzięki pracy męża stanu Stapana Lukashyka w 1999 r. utworzono specjalną strefę ekonomiczną "Yavoriv", która wyprowadziła dzielnicę z głębokiej depresji, stworzyła nowe zakłady produkcyjne i zwiększyła potencjał eksportowy dzielnicy. Głównymi elementami funkcjonalnymi obwodu jaworowskiego są: terytorium, zasoby naturalne, ludność i zasoby pracy, przemysł, rolnictwo, transport i system podtrzymywania życia (infrastruktura produkcyjna i społeczno-gospodarcza).

Obwód Jaworowski znajduje się na skrzyżowaniu starożytnych szlaków handlowych między krajami Europy Zachodniej i Wschodniej, Skandynawii i Arabii. Nowoczesne międzynarodowe autostrady odziedziczyły historyczne szlaki i obecnie przebiegają przez nasz region, łącząc kraje europejskie. Transeuropejska autostrada Lizbona-Kijów, przechodząca przez miasta Krakivets, Yavoriv, Novoyavorivsk i Ivano-Frankivsk, łączy polskie miasto Jarosław ze Lwowem.

Krakovets jest siedzibą największego urzędu celnego na zachodniej granicy Ukrainy, Krakovets-Korchova. Autostrady terytorialne łączą okręg Jaworowa z sąsiednimi okręgami. Istnieje również linia kolejowa, która zapewnia transport towarowy między Lwowem a Jaworowem oraz transport pasażerski między Lwowem a Starychami. Obwód ma dobrze rozwiniętą sieć utwardzonych dróg łączących wsie z centrum obwodu i Lwowem. Obwód jaworowski ma ugruntowane powiązania gospodarcze z sąsiednimi obwodami, centrum regionalnym i Polską.

Nasz region znajduje się na granicy Karpat, Polesia i Podola, w dorzeczu Morza Czarnego i Bałtyckiego. Większość obwodu należy do głównego europejskiego działu wodnego - Roztocza, co doprowadziło do położenia regionu Jaworowa w dorzeczach dopływów Syanu i Dniestru. Powierzchnia regionu Jaworowa to wzniesiona, pofałdowana równina z nieurodzajnymi glebami, pokryta ogromnymi połaciami lasów mieszanych na przemian z pachnącymi łąkami i gruntami rolnymi.

Pod względem gospodarczym obwód jaworowski charakteryzuje się obszarem przemysłowym i rolniczym, a jego głównym bogactwem są złoża siarki przemysłowej, surowce dla przemysłu budowlanego, gaz ziemny, ropa naftowa, lasy i zbiorniki wodne oraz zasoby rekreacyjne.

Ogólnie rzecz biorąc, obwód jaworowski można opisać jako posiadający korzystne położenie geograficzne i będący swego rodzaju jaworowską bramą na zachodniej granicy Ukrainy.

Fundusz rezerwatów przyrody

Rezerwat przyrody Roztocza to rezerwat przyrody utworzony w 1984 r. w celu zachowania i naukowego zbadania unikalnych krajobrazów ukraińskiej Roztoczy. Zajmuje powierzchnię 2 084,5 hektara;
Narodowy Park Przyrody Jaworów - park został założony w celu zachowania, przywrócenia i racjonalnego wykorzystania typowych i unikalnych krajobrazów leśno-stepowych oraz innych kompleksów przyrodniczych w obrębie Głównego Europejskiego Działu Wodnego;
Park dendrologiczny - arboretum Stradch i jaskinia w Stradch;
Jezioro Jaworowskie;
rezerwaty ornitologiczne Czaple Cholginsky i Yanivsky oraz rezerwat leśny Zavadivsky;
rezerwat przyrody Nemyriv.

Roztocze od dawna jest głównym miejscem rekreacji dla mieszkańców Lwowa i okolic. Tereny rekreacyjne do ich dyspozycji obejmują Wereszczycę, Lelechiwkę, Serednyj Horb, Kozulkę i Dom Roztoczański. Na terenie parku opracowano cztery trasy autobusowe i piesze, które prezentują cenne miejsca historyczne, kulturowe i sakralne: "Stradcz - Czarne Jeziora", "Roztoczańskie Drogi z Janowa do Krechowa", "Jaworowski Poligon Wojskowy: przeszłość i teraźniejszość", "Sąsiedztwo Jaworowa", "Stulecia historii Janowa".

W oparciu o Roztoczański i Jaworowski PN rozwijana jest ekoturystyka, której głównymi formami są turystyka poznawcza, przyrodnicza i kulturowa, specjalistyczna (narciarstwo, speleologia, turystyka rowerowa) oraz turystyka piesza. Roztocza to muzeum przyrody i otwarty balneologiczny rezerwat przyrody. Jest bogaty w lecznicze torfowiska i wody mineralne, takie jak Naftusia, z których niektóre są unikalne nie tylko w Ukrainie, ale także w Europie.

Kurorty Shklo i Nemyriv ze słynnymi źródłami siarkowymi są najstarszymi w Ukrainie. Usługi medyczne świadczy pensjonat Badorist, położony w malowniczym zakątku lasu iglastego w pobliżu miejscowości Shklo.

Ośrodkami kultury duchowej są miejscowości wypoczynkowe Stradcz, Hlynytsi, Lisk Chernyliavskyi i Kernychky, do których prowadzą szlaki turystyczne.

Stradcz jest znany z czterech cech, które sprawiają, że jest to obszar pielgrzymkowy. Są to Ławra Stradeczska i cudowna ikona Matki Bożej Stradeczskiej Niezniszczalnego Muru (zachowała się tylko kopia), miejsce pochówku dwóch błogosławionych świętych, ks. Dziś Stradcz jest miejscem, gdzie dusza znajduje ukojenie i spokój, gdzie dokonują się cuda uzdrowień fizycznych i duchowych.

Prawdziwą wartością cerkwi Położenia Pasa Matki Bożej w Czerniawskim Lisku jest ikona Matki Bożej Liska, która słynęła z uzdrowień i była uznawana przez ludzi za cudowną. W 1849 r. papież nadał temu świętemu miejscu status miejsca pielgrzymkowego. Źródło św. Onufrego w Studeneckim Trakcie słynie z uzdrawiającej wody.

Warto odwiedzić cerkiew-muzeum metropolity UGCC Andrieja Szeptyckiego w Pryłbyczach, rodzinnej wiosce Szeptyckich. Co roku, 29 lipca, odbywają się tu uroczystości z udziałem licznych gości z zagranicy ku czci metropolity. Na miejscowym cmentarzu zachował się grobowiec rodziny Szeptyckich.

Przykładami dawnej architektury sakralnej są drewniane cerkwie w dzielnicy Jaworów, w których zachowały się ikonostasy z rzeźbami z Jaworowa, haftowane ikony, sztandary i starożytna ikonografia. Starożytne cerkwie i dzwonnice zachowane we wsiach Muzhylovychi, Prylbychi, Starychi, Vizhomlia, Starychi, Kohanivka, Lyubini, Drohomyshl, Kamianobrid, Lis, Seredkevychi są zabytkami architektury o znaczeniu lokalnym.

Starożytne historyczne miasta Jaworów, Niemirów, Krakowiec i Iwano-Frankowsk są interesującymi miejscami.

Zabytki architektury

Kościół Zmartwychwstania Pańskiego z 1560 r. we wsi Vizhomlia
Cerkiew św. Paraskewy z dzwonnicą (stan) z 1676 r. we wsi Buniw
Jurija z 1715 r. we wsi Wilszanica (obecnie w Nowojaworowsku)
Cerkiew katedralna Najświętszej Maryi Panny z dzwonnicą (stan.) 1781 Wieś Wielkopole
Kościół Przemienienia Pańskiego (der.) 1662 Wieś Worobliachyn
Michała z dzwonnicą (zm.) 1715 wieś Hruszew
Kościół Świętej Trójcy (ok. XVII w.) z dzwonnicą (XIX w.) Wieś Iwan Franko
Kościół Wniebowzięcia NMP (ok. 1739 r.) Wieś Lelechiwka
Cerkiew św. Michała (pocz. XX w.) 1600 Wieś Mużyłowicze
Cerkiew św. Paraskewy (państwowa) 1516, 1640, 1748 wieś Nowy Jar
Kościół katedralny Świętej Dziewicy (opuszczony) wieś Pryłbyczi
Kościół św. Jana Ewangelisty (der.) 1718 z dzwonnicą (1818) wieś. Semyrivka wieś
Cerkiew św. Paraskewy (ob.) 1638 r. wieś Stary Jar
Kościół św. Mikołaja (zm.) 1745 r. wieś Cetulia
Majątek hrabiego Wieś Vysich
Świat Ukrainy Jaworów
Pałac myśliwski Jana Sobieskiego Jaworów
Kościół Wstawiennictwa wieś Dubrowica
Kościół katedralny Najświętszej Marii Panny v. Domażyr

Jaworów często odwiedzał proboszcz wsi Młyny w powiecie jaworowskim, ksiądz Mychajło Werbycki (*1815 - †1870), kompozytor i działacz społeczny, autor muzyki do narodowej pieśni słowiańskiej "Jeszcze Ukraina nie zginęła".

Wołodymyr Szajan (1908-1974), profesor, przewodniczący Europejskiego Prezydium Wolnej Akademii Ukraińskiej (UVAN), dyrektor Biblioteki im. Tarasa Szewczenki w Londynie, językoznawca, etnograf, sanskrytolog i pierwszy badacz Księgi Wełyka, pochodził ze wsi Dobrostany w obwodzie jaworowskim.

Obwód jaworowski słynie z legendarnych nazwisk wybitnych postaci, które urodziły się lub mieszkały w obwodzie jaworowskim. W mieście W mieście Jaworów znajdują się pomniki A. Szeptyckiego, M. Werbyckiego i O. Makowego, we wsi Iwaniki - J. Łypa, w Krakiwce - R. Szuchewycza, a w Kamieniobrodzie - P. Andrusowa.

W celu zachowania pamięci historycznej w Jaworowie utworzono muzeum-państwo O. Makowego, w Buniowie - muzea szkolne J. Łypy, w Krakiwcach - R. Szuchewycza, w Kamieniobrodzie - P. Andrusowa, a w Pryłbyczach - cerkiew-muzeum A. Szeptyckiego.

Obwód jaworowski stał na czele walki narodowej Ukraińców. W Buniowie, najbardziej aktywnym ośrodku walk UPA, zachowały się pozostałości kryjówek. Pracował tu lekarz J. Łypa. Kryjówka powstańcza we wsi Wołyń Lubińska została odrestaurowana i jest dostępna dla zwiedzających. W miastach Jaworów i we wsi Buniw znajdują się pamiątkowe pochówki żołnierzy UPA.

Jednym z priorytetów regionalnej polityki środowiskowej jest rozwój strefy rekreacyjnej w pasie przybrzeżnym jeziora Jaworów, gdzie planowanych jest pięć obszarów rekreacyjnych: Las, Okilky, Zaluzhzhia, Cetula i Vilshanytsia.