Grześ

Grześ (słow. Lúčna) to dwuwierzchołkowy szczyt o wysokości 1653 m w Tatrach Zachodnich, w grzbiecie granicznym na zachód od Polany Chochołowskiej. Jego granią biegnie granica polsko-słowacka oraz Wielki Europejski Dział Wodny między zlewiskami Bałtyku i Morza Czarnego. Polskie stoki należą do Witowa (gmina Kościelisko, powiat tatrzański), słowackie do Zuberca i Vitanovej w okresie Twardoszyn. Obie strony góry leżą w parkach narodowych — polskim TPN i słowackim TANAP. Grześ jest najłatwiej dostępnym szczytem w otoczeniu Doliny Chochołowskiej, bywa głównym celem wycieczek, często też jest zdobywany podczas wejścia na Wołowiec.

Jak dojść / szlaki

• żółty — ze schroniska PTTK na Polanie Chochołowskiej (strona polska): ok. 1:30 h w górę i 1 h w dół;
• niebieski — szlak graniczny przez Rakoń na Wołowiec: ok. 1:45 h (z powrotem 1:30 h);
• zielony (strona słowacka) — ze Zwierówki przez Przełęcz pod Osobitą i Kasne do rozdroża nieco poniżej szczytu (z Przełęczy pod Osobitą ok. 2 h, ↓ 1:50 h), dalej do Doliny Zadniej Łatanej (30 min w dół, 1 h w górę).

Czasy według polskiej Wikipedii. Słowacka Wikipedia i OpenStreetMap pokazują też niebieski szlak z Orawic przez Bobrowiecką Przełęcz, jednak według polskiej Wikipedii słowacki niebieski odcinek na Bobrowiecką Przełęcz TANAP zamknął w czerwcu 2008 r. — przed wyjściem sprawdź aktualną mapę TANAP.

Co widać ze szczytu

Ze szczytowych, trawiastych halizn porośniętych kosodrzewiną roztacza się rozległy widok na Tatry Zachodnie, szczególnie efektowny jesienią, gdy zbocza wybarwiają się rudziejącym sitem skuciną, czerwieniejącymi kępami borówek i żółtymi bliźniczki psiej trawki. Na stokach Trzydniowiańskiego Wierchu widać białe skały kwarcytowe zwane Gęsiami, a na południu Rohacze, przypominające wyglądem Tatry Wysokie. Według słowackiej Wikipedii widać też Magurę Orawską, Beskidy Orawskie i pogórze południowej Polski; wśród sąsiednich szczytów są Bobrowiec, Osobita, Salatyn, Banówka, Wołowiec, Rakoń i Kominiarski Wierch.

Przyroda i historia

Grześ jest zwornikiem trzech grani i trzech grzęd. Grań południowa przez Łuczniańską Przełęcz (1602 m) i Długi Upłaz wznosi się ku Rakoniowi, długa grań północno-zachodnia biegnie do Osobitej i dalej, aż po krańce Tatr, a północno-wschodnia przez Kruźlik i Czoło opada do głębokiej Bobrowieckiej Przełęczy (1356 m). Masyw wznosi się nad trzema dolinami: Bobrowiecką, Łataną i Chochołowską. Zbudowany jest z twardych piaskowców kwarcytowych z triasu; wyżej, w kierunku Wołowca, zastępują je skały krystaliczne. Partie wierzchołkowe są łagodnie zaokrąglone, trawiaste i zarastające kosodrzewiną, a między dwoma wierzchołkami znajduje się niewielki okresowy stawek. Rośnie tu m.in. bażyna czarna.

Według Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej nazwa pochodzi od gwarowego słowa „grześ”, oznaczającego grzbiet lub grzędę o stokach stromo opadających na dwie strony. Polscy górale nazywali szczyt Kończystym, słowaccy — Lúčna lub Končistá; nazwa słowacka pochodzi od polanki Łuczna, na której w 1615 r. stał szałas. Na dawnych mapach szczyt nazywano Hruby, a nazwę Grześ wprowadzono na mapy dopiero w 1934 r. Dawniej stoki były wypasane: polska strona wchodziła w skład Hali Chochołowskiej i jest własnością Wspólnoty Leśnej Uprawnionych Ośmiu Wsi, słowacka należała do hali Trzciany i Dłuhałuki. Zimą zjeżdżają stąd narciarze — nartostrada istniała już przed II wojną światową, a w 1956 r. ponownie ją otwarto. Drewniany krzyż na szczycie ustawiono w 1992 r. na pamiątkę konspiracyjnych spotkań opozycjonistów z Polski i Słowacji.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Szlaki na Grzesia są łatwe i nie mają łańcuchów, ale to już teren wysokogórski: na otwartej grani silny wiatr, mgły i szybkie zmiany pogody, a zimą stoki, zwłaszcza w stronę Wołowca, mogą być zagrożone lawinami. W Tatrzańskim Parku Narodowym wstęp jest płatny, a chodzić można tylko po znakowanych szlakach. Po stronie słowackiej TANAP co roku od 1 listopada do późnej wiosny zamyka szlaki wysokogórskie — sprawdź, które odcinki są otwarte. Ratownictwo: po polskiej stronie TOPR (985 lub +48 601 100 300), po słowackiej HZS (18 300, +421 18 300); numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Przez szczyt biegnie Wielki Europejski Dział Wodny między Bałtykiem a Morzem Czarnym.
• Nazwa Grześ pojawiła się na mapach dopiero w 1934 r.; wcześniej górę nazywano Hruby.
• Krzyż na szczycie upamiętnia konspiracyjne spotkania polskich i czechosłowackich opozycjonistów.

Zdjęcia: Jerzy opioła, CC BY-SA 4.0; Cybularny, CC0; Zorro2212, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Opioła Jerzy, CC BY 2.5; Paweł Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.