Riaba Skała

Riaba Skała (także Rabia Skała; słow. Jarabá skala) to szczyt o wysokości 1199 m n.p.m. w paśmie granicznym Bieszczadów Zachodnich, na granicy polsko-słowackiej. Geografowie słowaccy zaliczają go do Bukovskich vrchów i uznają za trzeci co do wysokości szczyt tych gór. Stoki południowe należą do wsi Zboj w powiecie Snina w kraju preszowskim, północne — do gminy Cisna w powiecie leskim w województwie podkarpackim. Najbliższa wieś to słowacka Runina, ok. 4,4 km na południowy zachód; po polskiej stronie Wetlina leży 6 km na północ.

Nazwa pochodzi od ukraińskiego słowa рябий — pstry. W literaturze najczęściej spotyka się zniekształconą nazwę Rabia Skała, widniejącą na XIX-wiecznych mapach austriackich; za poprawną uchodzi też forma Raba Skała. Ok. kilometra na wschód od głównej kulminacji leży niższy wierzchołek wschodni (ok. 1167–1169 m) ze znakiem granicznym 1/15, a z najwyższego punktu odbiega na północ boczny grzbiet Paportnej i Jawornika.

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt biegną główne szlaki graniowe obu krajów, a od strony polskiej i słowackiej prowadzą na niego szlaki dojściowe.

• Z Wetliny przez Jawornik — ok. 2 h 55 min w górę (w dół 2 h 20 min); to najkrótsza droga na szczyt. Wariant z osady Stare Sioło przez Jawornik i Paportną zajmuje 3 h 15 min (w dół 2 h 35 min). Wetlinę z Runiną łączy przez szczyt transgraniczna ścieżka przyrodnicza Bieszczadzkiego Parku Narodowego „Nadobnica alpejska”.
• Szlak niebieski (fragment szlaku Rzeszów – Grybów) granią: z Przełęczy nad Roztokami Górnymi przez Okrąglik na Riabą Skałę i dalej przez Krzemieniec i Wielką Rawkę do Ustrzyk Górnych. Z Przełęczy nad Roztokami 3 h 55 min, z Krzemieńca 3 h 25 min, z Wielkiej Rawki 4 h, z Ustrzyk Górnych 6 h 20 min.
• Czerwona Magistrala Wschodniokarpacka (słowacka; do Krzemieńca biegnie razem ze szlakiem niebieskim).
• Ze Słowacji: z Runiny przez przełęcz pod Dziurkowcem i Dziurkowiec — 3 h 05 min w górę, 639 m przewyższenia; z Nowej Sedlicy przez Poľanę i Medovą babę — 3 h 20 min, 789 m przewyższenia.

Widok ze szczytu

Między obydwoma wierzchołkami opada na południe bardzo strome, miejscami przepaściste zbocze. Nad nim, na skalnym grzbiecie, stoi niewielka metalowa platforma widokowa zamontowana w 2016 roku. Roztacza się z niej widok w zakresie ok. 145° — na południe i południowy wschód, na słowacką i częściowo ukraińską część Bieszczadów aż po Pikuj. Źródła słowackie wymieniają też Góry Słańskie, Wyhorlat i polskie Bieszczady.

Przyroda i ochrona

Riaba Skała to jedno z najcenniejszych przyrodniczo miejsc pogranicza. Stoki południowe leżą w słowackim Parku Narodowym „Połoniny”, a ich górne partie mniej więcej do poziomicy 930 m — w narodowym rezerwacie przyrody Jarabá skala, utworzonym w 1964 roku na powierzchni ok. 360 ha, z najwyższym, piątym stopniem ochrony. Partie szczytowe należą do obszaru Stužica – Bukovské vrchy, wpisanego w 2007 roku na Listę światowego dziedzictwa UNESCO jako część Pierwotnych lasów bukowych Karpat: rosną tu ponad 200-letnie buki o wysokości niemal 40 m i ponad 300-letnie jodły. Po stronie słowackiej znajduje się gołoborze długie na kilkadziesiąt metrów.

Stoki północne leżą w Bieszczadzkim Parku Narodowym, a północno-zachodnie — w Ciśniańsko-Wetlińskim Parku Krajobrazowym z rezerwatem Dziurkowiec. Z rzadkich w Polsce gatunków roślin stwierdzono tu tawułę średnią, przewiercień długolistny i tocję karpacką. Okolica góry to najciemniejszy pod względem zanieczyszczenia światłem obszar Słowacji, gdzie powstał pierwszy w kraju park ciemnego nieba „Poloniny”.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Trasy są długie, a wsie daleko, więc wychodź wcześnie i zabierz zapas wody. Przy urwisku trzymaj się platformy i znakowanych ścieżek. W obu parkach narodowych i w rezerwacie piątego stopnia ochrony wolno chodzić tylko znakowanymi szlakami; wstęp do Bieszczadzkiego Parku Narodowego jest płatny. Zimą grzbiet jest zaśnieżony, a przy złej pogodzie bardzo wietrzny.

Po polskiej stronie ratownictwo prowadzi GOPR: 985 lub +48 601 100 300; po słowackiej — HZS: 18 300 (+421 18 300); wszędzie działa 112.

Zdjęcia: Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0; kawiusz, Public domain; Jiří Komárek, CC BY-SA 4.0; Milan Bališin, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.