Czoło (Bieszczady)

Czoło (słow. Čelo, także Vysoký vrch) to zalesiony szczyt o wysokości ok. 1159 m w Bieszczadach Zachodnich, na granicy polsko-słowackiej; słowacka część tych gór nosi nazwę Bukovské vrchy. Leży w paśmie granicznym — w głównym, wododziałowym grzbiecie Karpat — pomiędzy Riabą Skałą na zachodzie (przez przełęcz 1083 m n.p.m.) a Borsukiem na wschodzie. Na północny wschód odbiega z wierzchołka boczny grzbiet Wobnoha z kulminacją Kiczery (964 m), opadający do doliny Górnej Solinki; ograniczają go doliny równoległych potoków Tarnica i Beskidnik.

Południowe, słowackie zbocza opadają w dolinę Zbojskiego Potoku i należą do zlewiska Morza Czarnego, a wody ze stoków północnych i wschodnich spływają Górną Solinką do Wetlinki w dorzeczu Wisły. Polska część szczytu leży w gminie Cisna (powiat leski, województwo podkarpackie), słowacka — w katastrze wsi Zboj (powiat Snina). Najbliższe miejscowości to Wetlina w Polsce (ok. 6 km) i Nová Sedlica na Słowacji (ok. 7 km).

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt biegnie graniczny szlak grzbietowy, znakowany różnie po obu stronach:

• niebieski polski szlak Biała – Grybów (Rzeszów – Grybów) na odcinku Okrąglik – Riaba Skała – Czoło – Krzemieniec – Wielka Rawka;
• czerwona słowacka Magistrala Wschodniokarpacka: od zachodu z siodła pod Ďurkovcem przez Jarabą skałę (Riabą Skałę), od południowego wschodu z Krzemieńca, gdzie stykają się granice trzech państw, przez Čierťaž.

Od strony słowackiej na grzbiet prowadzą też zielony szlak z Runiny przez siodło pod Ďurkovcem i żółty z Nowej Sedlicy przez Jarabą skałę. Po polskiej stronie na Riabą Skałę wiedzie żółty szlak z Wetliny przez Jawornik. Z Krzemieńca niedaleko na Wielką Rawkę, więc Czoło często pokonuje się w ramach długiej wędrówki grzbietem.

Co widać ze szczytu

Wierzchołek i stoki porasta las, więc na samym szczycie nie ma punktów widokowych. Według słowackiej Wikipedii z odsłoniętych miejsc na grzbiecie widać sąsiednie szczyty Bukovskich vrchów, Góry Slańskie i Wyhorlat, polskie Bieszczady oraz Karpaty ukraińskie.

Przyroda i historia

Stoki Czoła są cenne przyrodniczo: odkryto tu stanowisko rzadkiej w Polsce tocji karpackiej (Tozzia carpathica). Przez wierzchołek przebiega granica dwóch parków narodowych — polskiego Bieszczadzkiego i słowackiego Poloniny — a południowa część masywu należy do słowackiego rezerwatu przyrody Borsukov vrch. Oprócz nazw polskiej i słowackiej góra znana jest też jako Vysoký vrch.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Polska część leży w Bieszczadzkim Parku Narodowym. Zgodnie z zasadami obowiązującymi od 14 kwietnia 2026 roku wstęp na szlaki jest płatny przez cały rok (bilety w punktach kasowych przy wejściach lub online), poruszać się można wyłącznie znakowanymi szlakami i tylko od wschodu do zachodu słońca; na większość szlaków nie wolno wprowadzać psów, zakazane są loty dronów. Granica ze Słowacją jest wewnętrzną granicą Schengen — przejście znakowanymi szlakami jest dozwolone, ale miej przy sobie dokument tożsamości. Zimą grzbiet jest zasypany śniegiem, a we mgle las utrudnia orientację.

Po polskiej stronie pomocy udziela Grupa Bieszczadzka GOPR (stacja w Ustrzykach Górnych): 985 lub +48 601 100 300; po słowackiej — HZS: 18 300 (+421 18 300). Numer alarmowy — 112.

Zdjęcia: Ben Skála, Benfoto, CC BY-SA 3.0; Ben Skála, Benfoto, CC BY-SA 3.0; Ben Skála, Benfoto, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.